— 137 — 



buik vol heeft, van rijst of aardappelen in water gekookt en zonder 

 eenig toevoegsel, zoo als dit, helaas, het dagelijksch maal is van 

 duizenden onzer landgenooten, is minder gevoed dan een ander, die 

 eene voor zijn gevoel veel geringere hoeveelheid graauwe erwten 

 met eenig vet gegeten heeft, om van vleesch of visch niet te spre- 

 ken. Eene snede roggenbrood , die "staat in de maag", bevat vooral 

 niet meer voedsel dan een gelijk gewigt tarwebrood, hetwelk minder 

 schijnt te verzadigen. De hoeveelheid voedsel toch is niet het eenige, 

 waarop het bij de voeding aankomt; de aard van dit voedsel komt 

 daarbij evenzeer in aanmerking. Maar de werkman , die meer dan 

 eenig ander behoefte heeft aan goede voeding, weet van dit alles 

 niets. Hem komt het, bij de keuze zijner spijzen, er slechts op aan, 

 hoeveel hij voor eenen bepaalden prijs verkrijgen kan. Zou het geen 

 tijd worden, dat men hem hieromtrent wat beter inlichtte? 



Bovenstaande opmerkingen kwamen mij voor den geest bij het 

 lezen in een f rans ch tijdschrift: ^^ Monitetir des connaissances utiles , 

 van een paar feiten, die ik hier zonder eenige bijvoeging mede- 

 deel, in de overtuiging dat zij welsprekend genoeg zijn om die 

 niet te behoeven. 



In 1825 rigtte eene engelsche compagnie te Charenton bij Parijs 

 eene ijzergieterij op, en deed eenige der vele daarbij benoodigde 

 werklieden uit Engeland komen. Het bleek spoedig , dat deze on- 

 misbaar waren ; want het zware werk kon door deze alleen , en door 

 geenen enkelen franschman worden verrigt. De directeuren schreven 

 dit aan de onvolkomene voeding der fransche werklieden toe en 

 namen dien ten gevolge maatregelen om deze vleesch te doen eten, 

 in dezelfde hoeveelheid als de engelsche dit gewoon waren. Zes 

 maanden daarna waren deze laatsten niet meer noodig; hun arbeid 

 werd nu door de inlandsche werklieden met lust en zonder bui- 

 tengewone inspanning uitgevoerd. 



In 1841 belastten de concessionarissen van den spoorweg van 

 Parijs naar Eouaan engelsche ingenieurs met den aanleg daarvan. 

 Deze bragten een groot aantal engelsche werklieden mede. De bui- 

 tengewone snelheid, waarmede dit groote werk is' afgemaakt, was men 

 in groote mate verschuldigd aan den naiiver tusschen deze en de 



