— 143 — 



verheid is , waardoor en door de overmagt van den ontwikkelden 

 geest het katoen, b. v., gekweekt op het vaste land van Indie, door 

 den Europeeschen zeeman, duizenden mijlen ver, wordt afgehaald, in 

 Europa verarbeid en als menigerlei fabrikaat derwaarts wordt terug- 

 gevoerd en dan nog tot minderen prijs kan worden verschaft, dan 

 hetgeen in het land zelf , maar zouder groote werktuigelijke fabrieken, 

 gesponnen en geweven is; ja, men heeft het gezegd, en met regt, 

 dat Europa het aan zijne gematigde luchtstreek en geschikte ligging 

 voor handel en zeevaart, maar voor een groot gedeelte ook aan het 

 ijzer en de brandstofl'en te danken heeft, dat dit werelddeel, v66r 

 alle andere, in beschaving en ontwikkeling heeft uitgemunt en nog 

 staat aan de spits van de beschaving der wereld , trots de reusachtige 

 ontwikkeling van het jeugdig Amerika! 



Geeft de grond hier niet alles, ja bijna niets zonder afleid — 

 danken wij het der Goddelijke Voorzienigheid, dat zij ons zoo toi 

 arbeid gedwongen heeft ^ waardoor de landbouw ontstaan en meer en 

 meer tot dien hoogen trap , waarop wij dien thans aanschouwen , 

 gestegen is. Neen! niet daar, waar men alles aan de natuur, zonder 

 eenige moeite , te danken heeft ; niet daar , waar overvloed van graan 

 en ooft zich als van zelve aanbiedt, is de landbouw als kunst en 

 wetenschap ontwikkeld; maar daar, waar hinderpalen te overwinnen , 

 voorzorgen te nemen waren; daar, waar niet het ligchaam alleen, 

 maar ook de geest, door nood en behoefte gescherpt, tot handelen 

 genoopt werd, daar hebben land- en tuinbouw en veeteelt zich heerlijk 

 volmaakt; daar wordt door de zamenstemming van landbouw met 

 handel en scheepvaart, onder het bestuur van het. alles regelend 

 verstand, overvloedig in aller behoeften voorzien ; terwijl hongersnood 

 en ellende niet dan te vaak heerschen in die rijkgezegende oorden, 

 waar de natuur alles, de mensch bijna niets doet; nog te meer, 

 waar de weinig ontwikkelde geest onder allerlei bijgeloovige dwaas- 

 heden gebukt gaat. Op Timor heerscht het bijgeloof, dat ziekte en 

 rampspoed hem staat te wachten, die, met uitzigt op winst, meer 

 graan en andere van de eerste levensbehoeften aankweekt, dan hij 

 voor de onmiddellijke behoeften van zijn gezin en voor de schatting 

 aan zijne opperhoofden noodig heeft. Ik behoef niet te zeggen , dat 



