— 187 -- 



stroombeweging kenmerken. Even als bij onophoudelijk vloeijend 

 water , zegt hij , hangt de snelheid der verschuiving van drie omstan- 

 digheden af: 1° van de helling van het gletscherbed , 2° van de 

 doorsnede der ijsmassa, en 3° van de hinderpalen des bodems en der 

 zijwanden; zij neemt toe, wanneer de beide eerste grootheden 

 vermeerderen, en vermindert, wanneer de laatste grooter wordt. 

 In de aangewezene langzame, altijddurende beweging ligt niet 

 alleen de oorzaak der ontdooijing, der vervorming van het ijs, der 

 rangschikking van het bergpuin, der scheuring en verbrokkeling; 

 maar zij is ook de eenige, waardoor de gletscher het middel kan 

 blijven uitmaken, dat de natuur gebruikt, om de in vasten toestand 

 nedergeslagen dampen uit de hoogere gewesten, met behulp der 

 warmte, in de lagere oorden tot ontdooijing te brengen. De glet- 

 scher is het voertuig daartoe. En wat nu de oorzaak dier beweging 

 betreft, hierin wijken de theoriën , zooals gezegd is, sterk van elkan- 

 der af. Saüssure neemt de zwaarte als zoodanig aan. Alle gletschers , 

 zegt hij , liggen op een hellenden bodem ; allen hebben , zelfs mid- 

 den in den winter, eenen waterstroom onder zich, die tusschen het 

 ijs en den grond, die het draagt, afvloeit. Men begrijpt alzoo, dat 

 de ijsmassa's, onder zulke omstandigheden, van tijd tot tijd van 

 den hellenden bodem moeten afschuiven. Deze redenering verklaart 

 intusschen op verre na alle verschijnselen niet, en daarom is zij 

 ook reeds door agassiz en anderen aangevallen. De voornaamste 

 tegenwerpingen berusten op de omstandigheid, dat er geen het 

 minste verband is tusschen de snelheid der afglijding en de hel- 

 ling van het dal, en dat de beweging ook geene versnellende is, 

 zooals zij het volgens die onderstelling zijn moest. Niettegenstaande 

 deze en nog andere geopperde bezwaren, beginnen de tegenwoordige 

 natuurkundigen aan de theorie van saüssure meer en meer gewigt 

 te hechten, vooral sedert hopkins proeven in het werk stelde met 

 ijsblokken op vlakken , die onder verschillende hoeken , tot zelfs 

 onder eenen van 40 minuten helden , en daarop nog afschuiving 

 waarnam. Het kan ook de bedoeling van saüssure niet geweest zijn , 

 om, bij het vaststellen eener afglijding, alle vormverandering 

 en betrekkelijke beweging der deelen onderling uit te sluiten ; daar 



]3 



