— 192 — 



harer oppervlakte met eene onmeetbare massa bevroren water vpas 

 bedekt, een tijdvak, waarin alle leven werd vernietigd, alle over- 

 blijfselen van alle mogelijke soorten van organismen onder dat ijskleed 

 werden bedolven, kortom, dat er een ijstijdvak is aanwezig geweest, 

 noemt de tegenwoordige gletschers de overblijfselen van dat tijdvak , 

 het overschot van de algemeene vergletschering, de oorden tot welke 

 deze is terug getrokken of ingekrompen. Voor deze vooronderstelling- 

 pleiten zeer vele verschijnselen; maar of zij jaist zij of niet, in elk 

 geval zijn de gletschers ouder dan het tijdstip, waarop de mensch 

 zich in die streken eene woonplaats koos, en waarschijnlijk ouder 

 dan het bestaan van den mensch op aarde. 



Over hunne vroegere uitgebreidheid laat zich evenmin met zeker- 

 heid eene uitspraak doen. Door de onschatbare onderzoekingen van 

 DEsoR en AGAssiz, met geringachting van hun leven tot stand gebragt, 

 is uit de afgeronde, gepolijste en gegroefde vlakten der rotssteenen 

 bewezen, dat het ijs zich eenmaal 600 el boven de tegenwoordige 

 gletschers heeft uitgestrekt. En wat de horizontale rigting betreft, 

 er laten zich overblijfselen van morainen in alle streken , in eene 

 noordelijke en zuidelijke rigting, aanwijzen. Deze verdwaald liggende 

 fragmenten der morainen, zwerfhloJcken genaamd, die, vooral wat 

 ons werelddeel betreft, in de landen langs de Oostzee en ook 'n\ 

 ons land in menigte gevonden worden, wijzen ons de Noordsche en 

 Midden-Europeesche Alpen aan, als het uitstralingspunt van ver- 

 hevene natuurverschijnselen, als het middelpunt, werwaarts de terug- 

 wijking der algemeene vergletschering zich gestadig rigtte, alhoewel 

 dan ook het meerendeel der zwerfblokken, die in de diluviale sron- 

 den van ons vaderland en van Noord-Duitschland verstrooid liggen, 

 niet regtstreeks door van de bergwanden afdalende en daarmede 

 no^ zamenhangende gletschers, maar veeleer door de daarvan afge- 

 brokkelde en in de opene zee voortgedreven ijsvelden of ijsbergen, 

 werden medegevoerd. Het wondervoUe tijdvak, waarover de werk- 

 zaamheden van CHARPENTiEii , DESOR en AGASSIZ zich hebben uitge- 

 strekt, kan hier niet verder worden beschreven; met weinige woorden 

 heb ik slechts het verband willen aanroeren , dat er bestaat tusschen 

 den tegenwoordigen tijd en dien, welke in een ver verleden ligt. 



