— 264 — 



20 kilometers lang en daarboven (zooals er waarschijnlijk meermalen 

 zijn waargenomen) wel eene minuut bedragen. 30. Verschillende oor- 

 zaken werken zamen, om dit aanhoudende geluid te maken tot een 

 periodiek af- en toenemend : tot een rollen ; als daar zijn de echo in 

 de wolken en op aardsche voorwerpen , de zigzag-vorm van de 

 meeste zoo niet van alle bliksemstralen, en naar het ons voorkomt ook 

 de interferentiën tusschen de geluidstralen van verschillende punten , 

 zoowel als de omstandigheid , dat eene ontlading tusschen twee 

 groote wolkenmassa's waarschijnlijk meestal wel door eene reeks 

 van kleine, zijdelingsche, zal vergezeld zijn. 



Zien wij nu hoe deze uitwerkselen zullen gewijzigd, en hoe en waar- 

 door dus het geluid zal veranderd worden, als de bliksem ergens inslaat. 

 Ten eerste mogen wij hierbij niet vergeten , dat alle voorbeelden van 

 dezen aard, waarbij een aanmerkelijk verschil van geluid waargeno- 

 men is geworden, het inslaan betreffen op betrekkelijk geringen 

 afstand van den waarnemer. Het geluid moet hem dus, door die 

 grootere nabijheid, veel sterker voorkomen dan dat, wat kort te voren 

 voortgebragt is tusschen twee wolken hoog in de lucht, al is ook 

 de horizontale afstand van deze laatste niet grooter. Bovendien is 

 het nu niet alleen de bliksemstraal, welke de lucht in beweging 

 brengt en dus het geluid doet ontstaan ; het getroffen vaste li^chaam 

 wordt geheel in trilling gebragt en deelt deze mede aan de groote 

 luchtmassa, waardoor het omringd is. Ziedaar eene tweede oorzaak 

 van het sterkere geluid (ppaff), en dit geluid komt nu tot ons 

 niet alleen door voortleiding in de lucht, maar ook door voort- 

 leiding door den grond , door een vast ligchaam dus. Dit vermeer- 

 dert niet alleen de sterkte van het geluid, maar met de laatst- 

 voorgaande oorzaak kan het ook den verschillenden aard van het 

 geluid, het meer platte, toonlooze, het uitkomen van den klank der 

 letter a daarin, genoegzaam verklaren. 



Deze dikwijls veel grootere sterkte des geluids maakt het ook 

 eenigzins begrijpelijk, hoe men, in het eerste oogenblik daardoor 

 als het ware verdoofd, den dien slag vergezellenden eigenlijken donder 

 somwijlen niet en dus slechts één slag hoort. Even dikwijls hoort 

 men het gewone rollen nog na, of omdat het eerste geluid niet zoo 



