84 ALEXANDER VON HUMBOLDT. 



vak toe te leggen; dat universeelgeleerden , wat zij aan uitgebreid- 

 heid van weten winnen , verliezen aan diepte ; dat in onze eeuw inzon- 

 derheid slechts de specialiteitstudien verdienen gepleegd en aange- 

 moedigd' te worden. Zij die aldus redeneren, hebben zich de moeite 

 niet gegeven, den autheur van den Kosmos te bestuderen. Door 

 vurigen weetlust gedreven , was 't hem niet te doen om zich van 

 eenig bepaald vak meester te maken en daarin te heerschen, hij 

 verlangde zich in de wereld , waarin hij geplaatst was , zooveel mo- 

 gelijk te oriënteren, zich daarin met gemak te bewegen, er zich 

 als 't ware te huis te gevoelen ; in één woord in de wereld als we- 

 reldburger te verkeeren. Dat humboi-dt dit doel volkomen bereikt 

 heeft, bewijzen zijne menigvuldige schriften, inzonderheid zijn Kos- 

 mos, die als 't ware het eindresultaat bevat zijner wereldstudie, en 

 waaraan , welke aanmerkingen, gegrond of ongegrond, men ook 

 op dit werk maken moge, men den lof van organische eenheid 

 niet ontzeggen zal. Het afgetrokken begrip van wetenschap, waarin 

 thans velen zich verdiepen, heeft wel eens het verband doen ver- 

 geten , dat er tusschen mensch en wetenschap noodzakelijk bestaan 

 moet. Voor de zoodanigen, die den mensch hooger stellen dan de 

 wetenschap , is deze eene der vermogendste hulpmiddelen zijner ont- 

 wikkeling, die langs vele en velerlei wijzen moet verkregen worden. 

 Uit dit oogpunt beschouwd is het mensch elijk leven bij eene op- 

 voeding te vergelijken , die dan het volkomenste wezen moet , als 

 zij het meest veelzijdig was ingerigt. Bij velen, bijna zou ik zeg- 

 gen, bij de meesten, is die opvoeding en ontwikkeling eenzijdig, 

 en daarom kunnen zij het idee van mensch noch begrijpen , noch 

 verwezenlijken. Is de wetenschappelijke mensch ons ideaal (en ook 

 deze, als hij niets meer dan dit is, moet nog eenzijdig blijven), is 

 de wetenschappelijke mensch ons ideaal, dan zal men erkennen, dat 

 een gedeelte van wetenschap slechts eene breuk is, die nimmer het 

 geheel kan vertegenwoordigen , en dat hij de meest wetenschappelijke 

 man is, die het minst de eenheid der wetenschappen heeft uit het 

 oog verloren. Past men dezen maatstaf toe op aT;EX. v. humboldt, 

 dan zal men ontwaren, dat wat wetenschappelijke opvoeding betreft, 

 hij voorzeker.zich die mag toeeigenen. Want in plaats van zich tot 



