234 DE DOOD, PHYSIOLOGISGH BESCHOUWD. 



De ouderdom! Het laatste tijdperk van ons leven, dat ons naar 

 den dood voert ! Men heeft het leven , niet geheel ten onregte , den 

 weg naar den dood genoemd ; met meer regt nog noemt men den ouder- 

 dom alzoo. Want tot op korten tijd vóórdat de mensch dien leeftijd 

 bereikt, neemt zijn ligchaam gestadig toe in ontwikkeling en kracht, 

 en het verwijdert zich alzoo gestadig meer van het oogenblik, toen 

 de eerste sporen van zijne bewerktuiging ontstonden , en het dus eerst 

 het niet zijn met het zijn verwisselde. Maar is de ouderdom eenmaal 

 ingetreden, dan is het niet alleen met alle stofielijke ontwikkeling 

 gedaan , maar het organisme wikkelt zich in , om zoo te zeggen ; 

 het vermindert, het vervalt, en keert alzoo, maar langs een anderen 

 en korteren weg, tot het niet-zijn terug. Van eene beschouwing van 

 den dood moet dus eene overweging van den ouderdom een deel 

 uitmaken, omdat de natuurlijke dood in den natuurlijken ouderdom 

 zijnen grond heeft. Het zij mij dus vergund de aandacht mijner 

 lezers eenige oogenblikken bij dezen laatsten te bepalen. 



Wanneer men het oog slaat op het beeld, dat onderscheidene 

 schrijvers van den ouderdom leveren , dan zou men wel haast geloo- 

 ven, dat zij niet een natuurlijk tijdperk des levens, maareene ziekte 

 beschrijven. De hoofdtrekken van dat beeld zijn allerlei storingen 

 van de verrigtingen , die tot instandhouding des ligchaams dienen: 

 algemeene uitputting en zwakte, verstomping der zintuigen, allerlei 

 lastige gebreken, en, wat de verstandelijke vermogens betreft, die 

 toestand daarvan, dien men met den naam van kindschheid bestem- 

 pelt. Nu is het zeker waar, dat de ouderdom een tijdperk is van 

 achteruitgang, van verval des ligchaams. Niet minder waar is het, 

 dat die toestand den grond kan leggen tot eene reeks van ziekten 

 en gebreken, die aan den ouderdom meer eigen zijn dan aan de 

 andere levenstijdperken, terwijl het ook zeker is, dat weinige grijs- 

 aards van de zwakten en gebreken des ouderdoms geheel verschoond 

 blijven. Maar het is desniettegenstaande verkeerd en in strijd met 

 de ervaring, wanneer men die ziekten, zwakten en gebreken aanmerkt 

 als de wezenlijke, karakteristieke eigenschappen van den normalen, 

 natuurlijken ouderdom. Die zoo doet , handelt even dwaas als hij , 

 die, wanneer hij een beeld van de eerste kindsheid moest leveren. 



