DE DOOD, PHYSIOLOGISCH BESCHOUWD. 237 



ner en trekken zich met minder kracht zamen ; daarom en wegens de 

 verminderde veerkracht der gewrichtsbanden worden alle bewegingen 

 langzamer, vereischen meer inspanning en worden spoediger door 

 vermoeidheid achtervolgd. In den regel is de slaap korter en meer 

 afgebroken, dan bij jongere menschen; bij den wakkeren, nog altijd 

 bezigen grijsaard doet zich het gebrek aan slaap evenwel in veel 

 mindere mate gevoelen, dan bij hem, die zich , wegens ziekte , zwakte 

 of traagheid, van alle inspanning onthondt. 



En nu het zieleleven van den grijsaard ? Wanneer wij in 't oog 

 houden, dat in 't algemeen de gevoeligheid der zenuwen, die de 

 indrukken der buitenwereld opnemen en aan de hersenen , het werk- 

 tuig der ziel, overleveren, verminderd is, en wij daarbij aannemen, 

 gelijk wij dit aannemen mogen, dat evenzoo de geschiktheid der 

 hersenen, om de ontvangene indrukken op te nemen en vast te 

 houden in meerdere of mindere mate is verzwakt, dan is het geen 

 wonder, dat de van buiten komende indrukken de ziel des grijsaards 

 niet meer zoo sterk, levendig en blijvend aandoen, als vroeger het 

 geval was. Al wordt hij daardoor in waarheid voor die buitenwereld 

 niet onverschillig, dan is daarvan toch het natuurlijk gevolg, dat, 

 wanneer hij kort na elkander een aantal verschillende indrukken 

 ontvangt, het onderscheiden en daarom ook het bevatten er van 

 hem moeijelijk wordt, dat drukte hem dus spoedig verveelt, en 

 hij zich dus langzamerhand en als van zelf meer in de eenzaam- 

 heid en in zich zelven terugtrekt. Van daar ook, dat het geheu- 

 gen afneemt, namelijk het geheugen voor zoodanige zaken, waarvan 

 hij nu de indrukken ontvangt; want het voorledene blijft bij hem 

 met onverzwakte kracht bestaan, ja men merkt wel eens op, dat 

 voorstellingen en gebeurtenissen uit lang vervlogene tijden, uit de 

 kindsheid b. v. , die sedert jaren uit het geheugen gewischt schenen 

 te zijn, den grijsaard op eens weer helder voor den geest komen. 

 Met het vermogen om nieuwere indrukken op te nemeri en te be- 

 waren , verzwakt ook dat om nieuwe te scheppen ; de phantasie is 

 het deel van het jongere geslaclit, niet van den grijsaard. Het kan 

 nu ook wel niet anders of hij zal zich met meer gemak en bij 

 voorkeur bezig houden met die denkbeelden, die hij vroeger in zijnen 



