DE DOOD, PHYSIOLOGISGH BESCHOUWD. 239 



smaakt , die zich met de slechtste plaats moet tevreden stellen , zoo 

 geniet zeker de jeugdige leeftijd, die de genoegens der zinnen als 

 't ware van nabij aanschouwt, deze in grootere mate. Maar de 

 ouderdom, welke die genietingen meer uit de verte gadeslaat, smaakt 

 ze toch ook , en wel in die mate , als genoeg is." En wat die ge- 

 noegens aanbelangt, die ontspruiten uit de werkzaamheid van den 

 geest, zoo mag men het denzelfden cicero nazeggen, wanneer 

 hij beweert, dat de oefeningen van den geest, en dus ook het 

 daardoor te smaken genot, gelijkelijk met de jaren toenemen, — 

 wel te verstaan alleen bij hen , die op vroegeren leeftijd daarvoor 

 de grondslagen hebben gelegd. 



Al de opgenoemde verschijnselen van den ouden dag te zamen 

 genomen wijzen ten duidelijkste op eenen achteruitgang van het 

 bewerktuigd zamenstel, op eene inwikkeling daarvan, zoo het ge- 

 oorloofd is dat woord te gebruiken als het tegenovergestelde van 

 ontwikkeling, op eene algemeene verzwakking van de werkdadigheid 

 der verrigtingen. — Ik herhaal het nog eens , die achteruitgang is geene 

 ziekte, want hij is een harmonische achteruitgang. Alle verrigtingen 

 des ligchaams zijn door een naauweu band met elkander vereenigd; 

 elke is noodzakelijk voor al de overigen, geene kan de hulp der 

 anderen ontberen, en het is alleen door onderlinge harmonische 

 zamenwerking van allen, dat het leven in stand wordt gehouden. 

 Om mij tot die drie hoofdverrigtingen te bepalen, aan wie men 

 bij uitstek den naam van levensverrigtingen geven kan, omdat het 

 ophouden van hare werking binnen weinige oogenblikken den dood 

 ten gevolge heeft, zoo kunnen zonder bloedsomloop geene ademha- 

 ling, geene zenuwwerking bestaan, zonder ademhaling geen bloeds- 

 omloop en zenuwwerking, zonder zenuwwerking geen bloedsomloop 

 en ademhaling Zoo lang er tusschen deze en alle overige verrig- 

 tingen des ligchaams eene volkomene onderlinge zamenstemming 

 blijft bestaan, bestaat er ook geen ziekelijke toestand. Even als 

 nu de vooruitgang , de ontwikkeling van de overige leeftijden 

 in zich zelf geen ziekelijke toestand is , en dat alleen dan wordt , 

 wanneer de ontwikkeling der deelen en der verrigtingen geen ge- 

 lijkmatigen gang houden , en deze laatste daardoor met elkander 



