DE DOOD, PHYSIOLOGISCH BESCHOUWD. 24o 



van het zieleleven aangaat, zoo kan men als regel aannemen, dat 

 bij het volstrekt natuurlijk sterven het bewustzijn tot op weinige 

 oogenblikken voor den dood ongestoord blijft. Echter openbaren 

 zich somtijds reeds vroeg eene zekere geestesverwarring, veelvuldige 

 vergissingen in het gebruik van woorden, terwijl de stervende dan 

 dikwijls de personen, die zijne legerstede omringen, niet meer her- 

 kent of hen voor anderen aanziet. Doch deze verschijnselen, die in 

 andere gevallen zich eerst in de laatste oogenblikken vertoonen , kun- 

 nen — en dit ligt in den aard der zaak — nimmer in staat zijn 

 te bewijzen, dat het inwendig zelfbewustzijn zoude zijn gestoord of 

 opgeheven. Daarentegen gebeurt het even dikwijls, dat de verrigtingen 

 van het zieleleven tot op het laatste toe weinig of geene storing 

 ondergaan, ja men merkt soms eene buitengewone helderheid des 

 geestes op, die men vroeger bij den stervende niet waarnam; eene 

 helderheid des geestes, die meestal met eene in het oog vallende 

 kalmte des gemoeds, tevredene berusting, soms zelfs een vurig ver- 

 langen naar het oogenblik der ontbinding vergezeld gaat. Ontbrak 

 de ruimte mij niet, dan zoude het mij gemakkelijk zijn een aantal 

 trefi'ende voorbeelden van zulk een sterven mede te deelen; doch ik 

 ben genoodzaakt mij te bekorten , en maak om die reden dan ook 

 slechts in 't voorbijgaan gewag van het feit, dat sommige krank- 

 zinnigen kort voor den dood het gebruik van hunne verstandelijke 

 vermogens terugkrijgen. — Op welke wijze en in welke mate zich nu 

 ook in elk geval de uitingen van het zieleleven bij den stervende 

 vertoonen, eindelijk toch, terwijl het organisme met snelle schreden 

 zijne geheele sloping te gemoet gaat, eindelijk komt er toch een 

 oogenblik, waarin die bewijzen van het inwendig voortdurend ziele- 

 leven den toeschouwer geheel ontzinken. Nog echter gaat de adem- 

 haling haren gang, hoe bezwaarlijk ook en door lange tusschenpoozen 

 afgebroken; nergens is het kloppen der slagaderen meer merkbaar, 

 maar nog verneemt men de kloppingen van het hart, schoon afge- 

 broken en ongeregeld. Nu nog ééne laatste, als een zucht klinkende 

 uitademing; dan nog eenige weinige slagen van het hart, — en het 

 laatste tooneel des levens is afgeloopen. 



"* {}Fordt vervolgd.) 



10-x- 



