DE DOOD, PHVSIOLOGISCH BESCHOUWD. 259 



tot eeu ongeloofelijk hoogen ouderdom, b. v. 1000 jaren en meer, 

 hadden weten te verlengen. Ik laat deze en dergelijke vertellingen 

 op hare plaats en vraag alleen het volgende. Indien men eenmaal 

 een dieper inzigt kreeg in den grond, waarop de natuurnoodzake- 

 lijkheid van te moeten sterven berust, zou dan die verkregene ken- 

 nis den mensch ook kunnen in staat stellen de gevolgen dier nood- 

 zakelijkheid te kunnen verschuiven .P Ik antwoord daarop, dat dat 

 dieper inzigt ons ongetwijfeld te dezen aanzien alleen dit leeren zou, 

 dat die noodwendigheid van het sterven werkelijk eene noodwen- 

 digheid is, en daarom onvermijdbaar, — met andere woorden , dat het 

 ons op natuurkundige gronden zou bewijzen, wat wij nu reeds op 

 grond der ervaring weten: dat het sterven een natuurwet is. G.eene 

 wetenschap zal ooit in staat zijn het leven des menschen langer te 

 rekken, dan de natuur bepaald heeft; die wetenschap zal al wat zij 

 vermag hebben gedaan, zoo zij de middelen aan de hand mogt ge- 

 ven om het natuurlijke einde des levens te bereiken. 



Tot dus ver sprak ik uitsluitend over den natuurlijken dood ; maar 

 tot voltooijing van het beeld dat ik schetsen wilde, moeten wij 

 thans nog eenen blik werpen op het toevallige, tegennatuurlijke 

 uiteinde des levens. 



De toevallige dood is nu eens het gevolg van eene plotseling 

 teweeggebragte aanmerkelijke stoornis in het organisme , b. v. van 

 eene zware verwonding, eene hevige bloedstorting, en wat dies meer 

 zij , — of hij wordt meer trapsgewijs en van lieverlede voorbereid 

 en veroorzaakt door ziekten. 



Ik ben niet van voornemen mijne lezers te vermoeijen met eene 

 lange lijst van ongelukkige toevallen en ziekten, en met eene uit- 

 eenzetting van de verschillende wijzen , waarop elke daarvan het 

 organisme en zijne verrigtingeu zoodanig aantast, dat eindelijk het 

 leven eene onmogelijkheid wordt. Het is alleen de einduitkomst van 

 al die storingen, die wij hier moeten overwegen. Welk gedeelte nu 

 en welke verrigting van het organisme ook het eerst en oorspron- 

 kelijk worden aangetast, welke de aard zij der ziekelijke verande- 



17^ 



