262 DE DOOD, PHYSIOLOGISCH BESGITOUWD. 



Het ligcliaam ligt daar nu ter neder en er is niets meer aan te 

 ontdekken van al datgene, wat het vroeger als levend wezen ken- 

 merkte; het is dus dood. Maar is dit waar? Bestaan er niet zieke- 

 lijke toestanden, die uiterlijk naar den toestand des doods gelijken, 

 zonder dit te zijn? Deze vraag brengt mij tot de beschouwing van 

 de teekenen des doods, en deze zijn, voor zoover ze uitwendig 

 waar te nemen zijn, de volgende. 



De ademhaling en de bloedsomloop hebben geheel opgehouden. 

 Niet alleen dat er geen kloppen der slagaderen meer bespeurd wordt, 

 maar de hand, op de hartstreek gelegen, neemt den aanstoot van 

 het hart niet meer gewaar , en zelfs 't meest geoefende gehoor kan 

 geen der geluiden meer bespeuren, die altijd met de zamentrekkin- 

 gen van het hart gepaard gaan. Het oog is gebroken ; de oogappel 

 ongevoelig voor het licht, en de spieren des ligchaams voor eiken 

 prikkel. Het geheele ligchaam is bleek en ijskoud. Die koude ont- 

 staat soms vrij laat; ten laatste echter verdwijnt alle warmte geheel. 

 Nog later wordt de oogbol week en geeft mede, wanneer hij met 

 den vinger gedrukt wordt, en er vertoonen zich aan de laagst lig- 

 gende gedeelten van het lijk, vooral aan den rug, de zijden der 

 borst, en de achtervlakte der ledematen, de zoogenaamde doodvlek- 

 ken, roode of paarsche vlekken van verschillende grootte, die haren 

 oorsprong te danken hebben aan het bloed, 't welk, volgens de wet- 

 ten der zwaarte, naar de laagst gelegene deelen afzakt en zich daar 

 ophoopt. Nu treedt ook weldra de lijkverstijving in, een verschijn- 

 sel, over welks oorzaak men het nog niet geheel eens is, maar dat 

 bestaat in het hard en stijf worden der spieren , vooral der buigende 

 spieren. Nadat deze verstijving eenigen tijd, gewoonlijk van 10 — 20 

 uren, geduurd heeft, worden de spieren weder week en slap, en het 

 is eerst daarna, dat zich de verschijnselen der ontbinding in hare 

 geheele uitgestrektheid beginnen te vertoonen. 



Er bestaat, daaraan is geen twijfel, een groot aantal gevallen van 

 menschen, die, ten onregte voor dood gehouden en zelfs somtijds reeds 

 begraven, tot het leven zijn teruggekeerd. Vreesselijker lot kan iemand 

 wel niet overkomen, dan levend begraven te worden ; het denkbeeld aan 

 de mogelijkheid daarvan vervult ons reeds met ijzing. Maar aan den an- 



