264 dü: dood, physiologisgh beschouwd. 



den waren dood van den schijndood toegepast, en beweerd, dat dit 

 daartoe volkomen voldoende was, zoodat voortaan de vrees voor 

 het levend begraven slechts een hersenschim wezen zou. Ik meen 

 echter het regt te hebben deze bewering zeer in twijfel te trekken. 

 Ik ontken geenszins de hooge waarde, welke de auscultatie bezit 

 ten aanzien van het ontdekken van den schijndood, want door haar 

 kunnen bewegingen van het hart buiten twijfel worden gesteld , die 

 het gevoel niet waarnemen kan. Doch met dat alles blijft er nog 

 steeds de mogelijkheid bestaan, dat de bewegingen des harten in 

 sommige gevallen zoo uiterst flaauw en langzaam kunnen zijn, dat 

 ook het gehoor er niets meer van ontdekt. Dat dit niet mogelijk 

 zou zijn, zou alleen kunnen worden beweerd op grond, dat de sterkte 

 van het gehoor des menschen absoluut is , — iets dat wel niemand 

 zal durven volhouden. En zoodra men erkent, dat in enkele geval- 

 len de ontdekking van den hartslag moeijelijk zijn kan, zoo ligt 

 in die erkentenis zelve bijna noodzakelijk opgesloten, dat ook in 

 enkele gevallen die hartslag aan het gehoor zal kunnen ontsnappen. 

 Voeg ik hierbij de bedriegelijkheid van het zintuig des gehoors, 

 en de omstandigheid, dat het aantal van hen, die in die methode 

 van onderzoek genoegzaam ervaren zijn, tot nog toe betrekkelijk 

 gering is, dan meen ik het er voor te mogen houden, dat het niet 

 geoorloofd is de auscultatie als het eenige en voldoende middel aan 

 te prijzen ter beoordeeling van den dood, en dat men veiliger zal 

 doen zich te houden aan den geheelen zamenloop van de opge- 

 noemde doodsverschijnselen, en in twijfelachtige gevallen aan de be- 

 ginnende ontbinding. 



Is de dood werkelijk aanwezig, dan treedt die ontbinding altijd 

 na korteren of langeren tijd in. — De beschrijving van het ontbin- 

 dingsproces behoort minder hier ter plaatse: van zijne algemeene uit- 

 komsten echter nog een enkel woord. De grondstofïen of elementen, 

 waaruit het menschelijk ligchaam en ieder ander organisch zamen- 

 stel, 't zij dier, 't zij plant, bestaat, vindt men in de onbewerktuigde 

 natuur, in het delfstofielijk rijk, terug. Maar de verbindingen, welke 

 de grondstoflen met elkander in de delfstoffen vormen, zijn geheel 

 andere dan die, welke wij in het organisch wezen aantreffen. De 



