DE DOOD, PHYSIOLOGISCH BESCHOUWD. 269 



trapsgewijs voortgaande ligcliamelijke ontwikkeling des kinds gaat 

 eindelijk de trapsgewijze ontwikkeling van zijnen geest hand aan 

 hand; met het achteruitgaande proces van het organisme des grijs- 

 aards, waaraan ook de hersenen deelnemen, gaat een achteruitgaan 

 van het zieleleven gepaard ; met het geheele ophouden der hersen- 

 verrigtingen door den dood, houden ook alle blijken van geestes- 

 werkingen op. 



Dit alles geeft, dus gaat het physiologisch materialisme voort, 

 niet alleen het regt om het onderzoek naar de zielsverrigtingen 

 als een physiologisch onderwerp aan te merken , maar het ontslaat 

 den physioloog ook geheel van de noodzakelijkheid om langer eene 

 zelfstandige ziel als verklarende hypothese aan te nemen. Immers 

 uit de aangevoerde feiten blijkt ten duidelijkste, dat het denken 

 niet anders is en wezen kan dan eene hersenverrigting. Die waar- 

 heid is zoo duidelijk, dat daaraan wel geen redelijke twijfel kan 

 bestaan. 



Niettegenstaande die vooronderstelde ontwijfelbaarheid der mate- 

 rialistische opvatting, is het mij toch nog niet gelukt de kracht van 

 dat betoog regt te vatten. Tegen de feiten, waarop zich de geheele 

 redenering grondt, zal ik niets inbrengen. Al is het, dat hier en 

 daar eene gegronde aanmerking zou kunnen worden gemaakt, zoo 

 doet dit tot de zaak zelve weinig af, want over 't geheel kan men 

 die feiten als zoodanig, dat is als op waarheid gegrond, aannemen. 

 Maar tusschen de algemeene slotsom, die men er uit trekken kan 

 en mag, en de conclusie, die er aan wordt toegevoegd, ligt eene 

 ruime kloof, waarover de materialisten al te gemakkelijk heensprin- 

 gen. Die slotsom is: tot het denken zijn de hersenen van bijzondere 

 beteekenis; de conclusie: denken is dus eene hersenfunctie. Zeker, 

 tot zien zijn de doorschijnende lichtbrekende middenstofïen van het 

 oog noodig; volgt daaruit, dat het zien eene functie dier midden- 

 stofi'en is? Immers in het geheel niet! Zulk eene redenering mag 

 in sommige gevallen voeren tot het aannemen eener voorloopige hy- 

 pothese, die men tot nader order bezigt tot aanvulling van leemten 

 in onze positive kennis, — even als men b. v. , zoo de inwendige 

 bron van het oog ons onbekend was, voorloopig het zien als eene 



