DE DOOD, PHYSIOLOGISCn BESCHOUWD. 271 



toch moet dan niet alleen vergezeld gaan van eene stoö'elijke ver- 

 andering der hersenstof, maar is zulk eene verandering, en elk hlij- 

 vend denkbeeld , dat is , elk eenmaal gevormd denkbeeld , dat wij 

 ons later weder kunnen herinneren, veronderstelt noodzakelijk eene 

 blijvende verandering der hersenstof. Maar al onthoudt men zich 

 van zulke zware eischen , zoo is toch hij , die niet veronderstelt , 

 maar beweert, dat het denken eene hersenverrigting is, verpligt 

 in het algemeen aan te toonen, hoe door hersen werking gedachten 

 hunnen ontstaan; hij moet eenige analogie tusschen gedachten en 

 de mogelijke producten van stoffelijke verrigtingen aanwijzen; hij 

 moet het eenigermate begrijpelijk maken hoe het komen kan^ dat, 

 terwijl de leverfunctie , die voor hem aan de hersenfunctie analoog 

 is , slechts één product geeft , 't welk niettegenstaande alle toeval- 

 lige verschillen slechts toch de ééne gal is, de producten der 

 hersen verrigtingen zoo oneindig van elkander verschillen, en ein- 

 delijk, moet hij bovendien eenige gronden aanvoeren, waaruit het 

 ten minste aannemelijk wordt, dat zoo iets in de hersenen werke- 

 lijk plaats vindt. Intusschen doen de materialisten zelfs geene po- 

 ging om het zoover te brengen. Men vindt bij hen weinig anders dan 

 niets ophelderende en vaak bespottelijke vergelijkingen en beelden. 

 De een zegt, "dat de gedachte eene afscheiding is der hersenen," — 

 dus eene vloeistof. Een ander beweert meer onbepaald, "dat de 

 gedachten producten zijn van de stofwisseling der hersenen ," — 

 dus , zoo al niet bepaaldelijk vloeistoffen , dan toch in allen ge- 

 valle stoffelijke zaken. Dringt men nader aan , dan verontschuldigt 

 zich de materialist met de ongenoegzaamheid van onze keunis, 

 voortspruitende uit de ongeuoegzaamheid van onze middelen tot 

 waarneming. Ik neem die verontschuldiging gaarne aan , ofschoon 

 ik moet erkennen dat zij nog al vreemd klinkt in den mond 

 van velen , die in het verhevene en streelende bewustzijn van 

 het hooge standpunt, waarop de wetenschap zich, naar hun zeg- 

 gen, thans bevindt, hunne opinie verheffen tot een dogma, dat men 

 aannemen moet^ zoo men niet voor een onnoozele of een ridder 

 van den domper wil uitgescholden worden. Maar juist in die ver- 

 ontschuldiging geven zij zelve het bewijs van de onmagt hunner 



