272 DE DOOD, PHYSIOLOGISGH BESCHOUWD. 



wetenschap om licht te verspreiden over het duistere gebied der 

 zielsverrigtingen ; juist door die verontschuldiging geven zij zelve 

 ingewikkeld te kennen, dat zij, men vergunne mij die uitdrukking 

 de huid van den beer verkoopen voor hij gevangen is. 



Maar kan de physiologie ook gronden aanvoeren vóór het aan- 

 nemen eener zelfstandige ziel? Ook hier moet die wetenschap hare 

 onmagt erkennen en zich, mijns inziens, onbevoegd verklaren om 

 daarover een oordeel uit te spreken. Vraagt men naar bloote aan- 

 duidingen, naar feiten, die men opvatten kan als wijzende op 

 eene zelfstandigheid der ziel, aan deze ontbreekt het niet. Maar 

 bewijzen — dit. doen die aanduidingen en feiten evenmin als de aan- 

 duidingen en feiten, waarvan zich de materialist bedient. De feiten, 

 die de physiologie aan de hand geeft, hebben dus in dit opzigt 

 slechts eene zeer betrekkelijke waarde, welke geheel en al bepaald 

 wordt door onze van elders verkregene overtuiging, welke die ook 

 moge zijn. 



Maar van waar zullen wij , zoo de physiologie ze ons niet geven 

 kan, de gronden erlangen, die ons zullen kunnen overtuigen van 

 de zelfstandigheid, en weder op grond van deze, van de onsterfe- 

 lijkheid der menschelijke ziel? Ik zou kunnen wijzen op de Open- 

 baring, als een' vasten grond van zekerheid; doch met het oog op 

 het geheele stelsel der bestrijders van die zelfstandigheid en onster- 

 felijkheid , waarin voor God, en dus ook voor eene goddelijke open- 

 baring geene plaats is, zou het wijzen op zulk eene openbaring 

 hier eene logische fout zijn, en op het redeneren in een cirkel 

 uitloopen. Tk wijs daarom thans liever vooreerst op den aard van 

 het denken zelf, waar de materialisten, gelijk schut>z-bodmer hun 

 verwijt, altijd gewoon zijn los over heen te loopen, voor 't 

 welk trouwens niets analoogs in de stoffelijke verrigtingen des 

 ligchaaras te vinden is; verder op de eenheid van het bewustziin, 

 die, gelijk lotze aantoont, onmogelijk kan worden begrepen uit 

 de organisatie en functie der hersenen, hoe men die organisatie 

 en functie ook opvatten moge; eindelijk op de noodzakelijkheid 

 van het geloof aan eene onsterfelijke , en dus zelfstandige ziel als 

 voorwaarde voor het geloof aan zedelijk goed en kwaad, aan deugd 



