368 E PUR SI MÜOVE. 



geheel opgelost zijn ," — hetwelk , als het met de noodige deftig- 

 heid en een gefronst voorhoofd wordt voorgedragen, zeker wel ge- 

 schikt is om den onkundige een groot denkbeeld van des sprekers 

 geleerdheid te geven, — om dit te kunnen verzekeren, zouden wij 

 van rondsom daarover berigten moeten ingewonnen hebben en wel 

 vrij omstandige en talrijke berigten, hetgeen wij niet hebben gedaan. 

 Maar wij zijn desniettegenstaande zeer gerust over dit alles. De 

 stalen wal, die de verbreiding der waarheid zoo krachtdadig kan 

 beletten , die deze verbreiding althans steeds belemmert en vertraagt , 

 kan ook somwijlen de verspreiding van dwalingen weerhouden; dat, 

 wat der waarheid de grootste inspanning van krachten kost om het te 

 overwinnen of ter zijde te zetten , moet haar ook dikwijls ten magtigen 

 bondgenoot worden: dezelfde ingenomenheid namelijk met en ge- 

 hechtheid aan het oude, vroeger voor waar gehoudene, altijd ge- 

 hoorde, die den mensch in zoovele omstandigheden belet van eene 

 of andere dwaling zich los te maken , is hem ook veelal een ge- 

 lukkige hinderpaal, die hem het aannemen van nieuwe of na langen 

 tijd weder opgerakelde dwalingen belet. De vlugschriftjes van den 

 waanzinnigen Duitscher, met hoeveel talent ook voor het groote 

 publiek geschreven, met hoeveel zorg ook in onze taal door boek- 

 handelaarsspeculatie overgebragt en met hoeveel graagte overal ont- 

 vangen, hebben, wij durven dit als zeker stellen, nergens een blijvenden 

 indruk achtergelaten. Indien zij , in plaats van uitsluitend het uit- 

 vloeisel van des schrijvers blinden eigenwaan te behelzen, bestemd en 

 geschikt w^aren geweest, om eene belangrijke en tegen algemeen aange- 

 nomene begrippen indruischende waarheid te verspreiden, dan zou 

 hoogst waarschijnlijk hun eerste opgang veel minder zijn geweest; zij 

 zouden misschien langen tijd bijna onbekend hebben kunnen blijven ; 

 maar langzamerhand zou een en ander natuuronderzoeker tot des 

 schrijvers meening zijn toegetreden en die getracht hebben te versprei- 

 den, zoolang, tot dat het autoriteitsgeloof, — dat eigenlijk niet moest 

 kunnen opgemerkt worden in de geschiedenis der natuurwetenschap- 

 pen, maar dat toch nog altijd daarin zulk een groote rol speelt , — te 

 hulp was gekomen om iedereen moed te geven tot de luide verzekering 

 "dat hij in de overtuiging van.... ten volle deelde." Maar met pro- 



