PIETEE, CAMPER IN ZIJN LEVEN EN WERKEN GESCHETST. 15 



begrip daarvan iets aangeborens is, dat slechts ontwikkeling vordert, 

 .en dat die ontwikkeling naar vaste regelen moet geschieden, die men 

 slechts behoeft op te sporen in de bouw- en beeldhouwwerken van de 

 groote meesters der ondheid , om , hun voorbeeld volgende , ook in staat 

 te zijn schoone werken uit te voeren. 



Tegen deze te enge begrenzing der kunst trad camper op. Voor hem is 

 het schoone niet iets absoluuts, maar iets relatiefs. Het begrip van 

 het schoone wijzigt zich naar plaatsen , tijden en omstandigheden. Vooral 

 de gewoonte oefent er groeten invloed op uit. Ten allen tijde zijn het 

 eenige weinigen geweest, die den smaak hunner tijdgenooten bepaald 

 hebben door de uitvoering van kunstwerken welke bewonderd werden 

 en daarom navolging wekten. Vaste regelen laten zich derhalve niet 

 geven. Een terugvinden van den zoogenaamden canon van polycletes 

 zoude camper koud hebben gelaten, zoo hij daarin niet veeleer een 

 hinderpaal voor de beoefening der ware kunst had gezien. Waarheid , 

 doeltreffendheid, natuurlijkheid, harmonie der deelen, het voldoen aan 

 de regelen der optica, ziedaar de hoofdeischen die hij aan kunstwer- 

 ken stelde. Maar overigens wilde hij de kunstenaars, schilders, beeld- 

 houwers , architekten , geheel vrij laten. Hunne tijdgenooten zullen hun 

 wel zeggen of zij hunne werken schoon vinden of niet. 



In een dezer voorlezingen behandelde hij de groote overeenkomst van 

 den mensch en de overige gewervelde dieren. Hij toonde aan dat in 

 den mensch, de viervoetige dieren, de vogels en de visschen een ge- 

 meenschappelijk bouwplan herkenbaar is ; dat bij allen dezelfde deelen, 

 maar in verschillende verhoudingen, optreden, en wel zoo dat men al- 

 lerlei tusschen vormen kan aanwijzen , van den visch af tot aan den 

 mensch toe. Deze voorstelling, thans zoo algemeen sedert cuvier de 

 leer der typen heeft ingevoerd , had toen nog de verdienste der nieuwheid. 

 Daar camper echter voor schilders sprak, ^ trad hij slechts in weinige 

 anatomische bijzonderheden; maar, omgeven van eenige skeletten uit de 

 verschillende klassen van gewervelde dieren en gewapend met een stuk 

 krijt, wist hij met vaardige en zekere hand op het zwarte bord voor 

 het oog zijner toehoorders den eenen vorm uit den anderen als het 

 ware te doen geboren worden , door hier iets te verlengen of te ver- 

 korten, daar wat te verdunnen of te verdikken, door dezelfde deelen 

 dan eens meer recht , dan weder in allerlei graad gebogen te teekenen , 



^ In zijne beneden te noemen prijsverhandeling , die hij in 1783 aan het Bataafsch 

 genootschap zond, heeft hij hetzelfde onderwerp nog iets nader besproken. 



