PIETEB CAMPER IN ZIJN LEVEN EN WERKEN GESCHETST. 21 



naburige Frankrijk reeds de theorieën van rousseau en de schoonklin- 

 kende woorden van ''vrijheid" en "gelijkheid" over onze grenzen woeien , 

 of een man als camper moest door velen verguisd worden? Gelukkig 

 beleefde hij het jaar 1795 niet. Het lot was hem gunstig toen hij, nog 

 vóór dat de revolutionaire stroom alle dijken on dammen verbrgzelde, 

 van deze aarde werd weggenomen. Toen condorcet na camper's dood, 

 in 1790, zijn Eloge in de Académie des sciences uitsprak, kon hij 

 aan het slot zijner redevoering niet nalaten het te betreuren dat 

 CAMPER niet meer voor de zaak der vrijheid had gedaan, er bijvoe- 

 gende dat Frankrijk hem gaarne als martelaar voor zijn vaderland en 

 de gelgkheid zoude ontvangen hebben , ^^dans ce pays , jadi& Ie seul 

 dont , grace a nos arts , a nos lumieres , a la douceur de nos moeurs , Ie 

 despotisme osait s'' enorgueillir ^ et devenu aujourdhui Ie temple oü la Uberté 

 va recevoir Ie culte Ie plus pur , parcequ'ü sera Ie plus éclairé. Wij 

 weten hoe zich kort daarna die zachtheid van zeden in Frankrijk heeft 

 geopenbaard en hoe daar de vrijheid is geëerd geworden ! Vier jaren 

 nadat hij deze woorden had uitgesproken, maakte de ongelukkige 

 CONDORCET, een der edelst denkende mannen van Frankrijk, wanho- 

 pende aan de vrijheid , een einde aan zijn leven. 



Trachten wij ten slotte nog in weinige woorden de beteekenis aan 

 te wijzen, die camper voor den vooruitgang der wetenschap heeft ge- 

 had. Ook ten dien aanzien is men omtrent hem niet altijd even bil- 

 lijk geweest. Hebben sommigen hem wellicht eenen te hoogen rang 

 onder de natuuronderzoekers der vorige eeuw toegekend , anderen 

 hebben in lateren tijd onzes inziens aan zijne verdiensten niet het volle 

 recht laten weêrvaren. ' 



Dat camper geen enkel zeer omvangrijk werk heeft nagelaten, heb- 

 ben wij reeds boven opgemerkt. Intusschen , een natuuronderzoeker be- 

 hoeft juist niet veel geschreven te hebben, om eenen gewichtigen in- 

 vloed op den voortgang der wetenschap te hebben uitgeoelend. Wan- 

 neer scHWANN niet anders dan zijn boek over de cellentheorie , mayer 



' Onder anderen victor caeus, in zijne öescAicA^e cZer .ZooZo^^'ie, p. 566 , noot , waar 

 hij zegt : '■'■Seine Berükmtheii in der Anatomie gründet sich neten einem nicht zu 

 misdeutenden freien Bliclc mehr auf sein grosses Talent der bildlichen wie spraqh- 

 lichen Darstellung als auf positive Förderung der Wissenschaft.'''' Dit oordeel is, 

 ten zachtste gezegd , onbillijk , gelijk reeds blijkt uit de korte optelling die carus zelf, 

 eenige regels booger, van camper's ontdekkingen op anatomisch gebied geeft. 



