OVER HET METEN VAN TIJD. 67 



Een tijdsverloop is uit den aard der voorstelling begrensd; denkt men 

 zich de bepaalde grenzen weg, dan komt men tot het algemeene be- 

 grip ''tijd". 



Er is veel geschreven over de oneindigheid van den tyd, en dus 

 over de stelling dat de tijd zonder begin en zonder einde is. Naar 

 mijn inzien is het nutteloos zich hiermede bezig te houden. Tijd is ge- 

 bonden aan verschijnselen. Beweert men dat hij geen begin heeft ge- 

 had en geen einde M-l hebben, dan spreekt men hiermee uit, dat elk 

 verschijnsel voorafgegaan is door een ander en gevolgd zal worden door 

 wederom een ander verschijnsel. Alleen in dezen vorm kan de oneindig- 

 heid van den tijd een onderwerp worden van een wetenschappelijken strijd. 

 Als men nu spreekt van het meten van tijd, dan is het duidelijk 

 dat men bedoelt: het meten van tijdsverloopen , en dat men slechts 

 kortheidshalve de eerste uitdrukking bezigt. 



Voordat men tot meten kan overgaan , moet men vastgesteld heb- 

 ben wanneer een tijdsverloop tweemaal zoo groot is als een ander. 

 Hiertoe geraakt men gemakkelijk, indien men eenmaal bepaald heeft 

 welke tijdsverloopen aan elkander gelijk zijn, 



Hoe nu zal men uitmaken of twee tijdsverloopen even groot zijn? 

 Om te onderzoeken of de lengte van twee voorwerpen dezelfde is, 

 zal men deze naast elkaar leggen , of, zoo omstandigheden dit verhinde- 

 ren , een derde voorwerp achtereenvolgens naast elk van de twee brengen. 

 Indien men beslissen wil of twee vaten gelijken inhoud hebben , zal 

 met het eene bijv. vullen met water en dit water daarna gieten in 

 het andere vat. 



Maar dergelijke hulpmiddelen ontbreken bij de vergelijking van twee 

 t^dsverloopen. Men is genoodzaakt een anderen weg in te slaan. 



In de natuur vindt men verschijnselen , die telkens op nieuw zich ver- 

 toonen. Men stelt nu eenvoudig vast dat het tijdsverloop tusschen het 

 eerste optreden van een verschijnsel en het tweede optreden er van 

 gelijk is aan het tijdsverloop tusschen het tweede en het derde optreden. 

 Doch welk zich herhalend verschijnsel zal men uitkiezen ? Eb en vloed ? 

 Aardbeving? Zonsverduisteringen? Het is in het geheel niet onverschil- 

 lig wat men neemt. 



Zelfs in de vroegste tijden , waarvan berichten tot ons gekomen zijn , 

 heeft men zich voor tijdsbepaling gewend tot verschijnselen , die zich 

 bij beschouwing van den sterrenheijiel voordoen. 



Om niet te uitvoerig te worden , bepaal ik mij tot de bespreking van 



