68 OVER HET METEN VAN TIJD. 



het verschijnsel , dat nog heden ten dage de grondslag van onze tijd- 

 meting is. 



Als bekend mag ik onderstellen, dat de aarde draait om een as. Ten 

 gevolge hiervan schijnt het ons toe dat het geheele hemelgewelf om de 

 aarde wentelt en dat de sterren op- en ondergaan. Elke vaste ster en 

 elk punt aan het hemelgewelf bereikt in den loop van een aswente- 

 ling der aarde haar grootste hoogte boven den horizon van een plaats; 

 men zegt dat dan die ster of dat punt culmineert. 



De tijdsverloopen tusschen de opeenvolgende culminaties van een 

 zelfde vaste ster of een zelfde punt aan het hemelgewelf worden nu 

 aan elkander gelijk gesteld. 



Dit komt hierop neer, dat men de tijdsverloopen, waarin de aarde tel- 

 kens een volledige aswenteling volvoert . als aan elkander gelijk aanneemt. 



Moet men nu overeenkomen van welke ster of van welk punt aan 

 het hemelgewelf men de beweging zal nagaan, of geven verschillende 

 sterren dezelfde uitkomsten? Deze vraag beantwoord ik straks. 



Het tijdsverloop tusschen twee opeenvolgende culminaties van een 

 zelfde vaste ster noemt men een sterrendag. 



Dit is de maat waarmede men tijd meet. Maar die maat is wel wat 

 groot; men zou haar gaarne in gelijke deelen verdeelen. 



Hierbij stuit men weer op een moeielijkheid. Hoe weet men of twee 

 deelen van een sterrendag aan elkander gelijk zijn , of met andere woor- 

 den: hoe vergelijkt men met elkaar tijdsverloopen, die kleiner zijn dan 

 een sterrendag? 



Men kiest een ander verschijnsel , dat zich herhaalt , of dat men zich 

 kan doen herhalen, en stelt -vast dat het tijdsverloop tusschen het eerste 

 en het tweede optreden er van gelyk is aan dat tusschen het tweede 

 en derde optreden. Maar steeds dient de aangenomen maat, namelijk 

 de sterrendag, als controle voor de aanwijzingen, welke men langs 

 anderen weg verkrijgt. 



Reeds de ouden kenden toestellen, waardoor kleinere tijdsverloopen 

 met elkander konden vergeleken worden, en wel den zandlooper en de 

 waterhlok (clepsydra). 



De zandlooper , waarvan sommigen (o. a. moinet) beweren dat hij eerst 

 in de middeleeuwen in gebruik is geraakt , zal voor geen uwer een vreem- 

 deling zijn. Een eeuw geleden ontbrak hy in geen vergaderzaal en nog 

 steeds wordt hij tot enkele doeleinden aangewend. Hij bestaat uit een 

 aan beide zijden gesloten buis , die in het midden een vernauwing heeft , 



