OVER HET METEN VAN TIJD. 



69 



Fig. 1. 



waarin zich een zekere hoeveelheid zand bevindt. Dit zand verzamelt 

 zich in het laagste gedeelte der buis ; keert men haar om , dan zal het 

 zich door de nauwe opening naar het andere gedeelte begeven, en het 

 tijdsverloop, dat het zand noodig heeft om door de vernauwing te vloeien 

 is het onderdeel van den sterrendag , waarmede men andere tijdsver- 

 loopen kan vergelijken. Aangenomen wordt dat het zand telkens het 

 zelfde tijdsverloop besteedt om van het eene gedeelte der buis naar het 

 andere te komen. 



Wil men bepalen welk onderdeel van den sterrendag dit tijds- 

 verloop is, zoo moet men onderzoeken hoeveel malen in den loop van 

 een sterrendag het zand door de opening glijdt , waarbij men zorg te 

 dragen heeft, dat zoodra het zand zich in zijn geheel in een der 

 deelen van de buis bevindt , de toestel wordt omgekeerd. Daar intus- 

 schen dit omkeeren niet in een onmerkbaar klein tijdsdeel kan volbracht 

 worden, heeft men reeds daarin een bron van onnauwkeurigheid. 



De inrichting der waterklok wil ik trachten u duidelijk te maken 

 door dezen toestel (fig. 1). Een bak is gevuld met water ; eene opening in 

 den zijwand laat het water uitstroomen en in 

 een glas vloeien. De tijdsverloopen waarin dit 

 glas telkens geheel gevuld wordt , worden be- 

 schouwd als aan elkander gelijk te zijn. De 

 waterklok , in eenigszins gewijzigden vorm , was 

 nog in zwang in de 17de eeuw ; maar toen 

 moest zij het veld ruimen voor betere tijd- 

 meters. 



Reeds aristoteles klaagde over de onregel- 

 matige aanwijzing van de waterklok. 



Maar hoe kan men tot de meening komen, 

 dat de aanwijzingen, bijv. van een zandlooper, 



geen vertrouwen verdienen , terwijl men van te voren vastgesteld heeft 

 dat de tijdsverloopen, waarin telkens het zand van het eene gedeelte 

 der buis naar het andere vloeit, gelijk zijn? 



Dit is alleen mogelijk door onderlinge vergelijking van de uitkom- 

 sten , welke verschillende zandloopors geven , en bovendien door na te 

 gaan , zoo als ik straks zeide , of gedurende verschillende sterrendagen 

 het zand van een bepaalden zandlooper een zelfde aantal malen door 

 de nauwe opening glijdt. 



Ik onderstel, dat ik deze beide toestellen (fig. 2, volg. bl.) te gelijk in wer- 



