70 



OVER HET METEN VAN TIJD. 



king breng ; zoodra in een van deze beide het zand geheel overgegaan is 



uit het bovengedeelte der buis in het benedengedeelte , keer ik hem om. Ik 



onderstel voorts dat , als ik den zandlooper A voor de 2de maal omkeer , 



ik tegelijk den zandlooper B voor de éde maal moet onderste boven zet- 



^. ^ ten. Indien nu A dezelfde uit- 



Fig. 2. 



komsten leveren wil als B, zal 



de 4de omdraaiing van A samen 

 moeten vallen met de Sste om- 

 draaiing van B ; de 6de van A 

 met de 12de van B enz. De on- 

 dervinding leert dat dit niet 

 gebeurt. Nu eens zal B iets eer- 

 der leeggeloopen zijn, dan eens 

 iets later. Welke van de beide 

 heeft een onregelmatigen gang, 

 A of B? Let men niet op de 

 hemelverschijnselen , dan kan men met evenveel recht aannemen dat 

 de aanwijzingen van A juist zijn als dat B vertrouwd moet worden. 

 Stelt men vast dat A een regelmatigen gang heeft, dan hebben alle 

 overige zandloopers , waaronder B , een onregelmatigen gang ; men kan 

 dan A als standaard -zandlooper beschouwen. 



Laat ik trachten dit op te helderen door een uitstapje op het gebied 

 der warmteleer. Men zegt dat twee lichamen P en Q dezelfde tempe- 

 ratuur hebben , indien P geen warmte van Q ontvangt , noch Q van P , 

 hoewei zij met elkander in onmiddellijke aanraking z^n. G-eeft P bij aan- 

 raking wel warmte af aan Q , zoo zegt men dat P een hoogere tem- 

 peratuur heeft. Ontvangt P warmte , dan heeft het een lagere 'tempe- 

 ratuur dan Q. 



Ik onderstel dat van deze drie voorwerpen P , Q en R , P een hoogere 

 temperatuur heeft dan Q , en Q een hoogere dan E. Kunnen wij nu ook 

 een verhouding vinden tusschen het temperatuurs ver schil van P en Q 

 en dat van Q en R? 



Men moet zich hier op eene dergelijke wijze helpen als bij het meten 

 van tijd. Behoudens weinig uitzonderingen zal elk lichaam , waaraan 

 warmte toegevoerd wordt en dat daardoor een hoogere temperatuur 

 aanneemt, zich uitzetten en een grooteren omvang verkrijgen. 



Nu kiest men een bepaald voorwerp, bijv. een ijzeren staaf, en stelt 

 vast , dat als wij haar verwarmen , zij telkens gelyke temperatuursver- 



