72 



OVER HET METEN VAN TIJD. 



Fig. 3. 



metino-. Ik wil nu nog een andere wijze van tijdsbepaling verpielden, 

 die wellicht oudere brieven heeft dan de waterklok , en zelfs tegenwoor- 

 dio- niet geheel buiten gebruik is gesteld. De toestel is algemeen be- 

 kend onder den naam van zonnewijzer. 



Ten gevolge van de draaiing der aarde om haar as schgnt ook de 

 zon in den loop van een dag een cirkelboog te beschrijven. Maar de 

 cirkelbogen , die de zon in opeenvolgende dagen aflegt , zijn niet dezelfde. 

 Zoo weten wij dat in Juni de zon langer achter elkander boveu onzen 

 horizon blijft dan in December, Eigenlijk beschrijft de zon geen cir- 

 kelboog maar een spiraalboog, die intusschen in den loop van een dag 

 weinig van een cirkelboog verschilt. Die bogen zijn alle in onderling 

 evenwijdige vlakken gelegen , welke loodrecht staan op de as der aarde. 

 Elk voorwerp dat door de zon beschenen wordt , werpt een schaduw- 

 beeld op zijn omgeving; dit beeld zal zich verplaatsen ten gevolge van 

 de beweging der zon. 



Zie hier een vlakke papieren schijf (fig. 3) ; in het midden, loodrecht 



er op, is een stok aangebracht. Een 

 brandende kaars verlicht de schijf, be- 

 halve in het gedeelte waar de stok 

 een schaduw werpt. Verplaatst men 

 de kaars , dan verplaatst zich het scha- 

 duwbeeld. 



Brengt men nu den stok evenwijdig 

 aan de as der aarde op een plek waar 

 hij het zonnelicht kan opvangen , dan 

 heeft men een zonnewijzer in den een- 

 voudigsten vorm. De zon beweegt zich 

 in den loop van een dag bijna even- 

 wijdig aan het vlak van de papieren 

 schijf. Stelt men nu vast dat de tijds- 

 verloopen, waarin de zon gelijke bogen 

 aflegt , gelijk zijn , dan zal ook de 

 schaduw van den stok in gelijke tijden gelijke hoeken doorloopen. 



De aanwijzingen van verschillende zonnewijzers zijn met elkander in 

 volkomen overeenstemming. In zooverre zijn zij zeer bruikbaar tot het 

 meten van tijdsverloopen. Maar behalve dat zij van geen dienst zijn 

 gedurende den nacht of wanneer wolken de zon bedekken, bezitten zij 

 het alles afdoende gebrek, dat de uitkomsten er van niet in overeen- 



