OVER HET METEN VAN TIJD. 77 



stelt de gelijkheid van twee tijdsverloopen op dezen eenmaal aangeno- 

 men grondslag te onderzoeken. 



Hoe is men er echter toe gekomen j uist dezen grondslag te kiezen ? 

 Als van zelf, zou men kunnen antwoorden , dat wil zeggen : de ver- 

 schijnselen , die men waarnam , drongen er toe , en men liet er zich door 

 meevoeren zonder er zich altijd rekenschap van te geven. 



Zoo iemand optrad om voor te slaan dat men in het vervolg de tijds- 

 verloopen tusschen de opeenvolgende aardbevingen aan elkander gelijk 

 zou stellen , zou hij zeker weinig volgers vinden , maar men zou het 

 recht niet hebben hem op dezelfde lijn te plaatsen met iemand , die bijv. 

 zou willen bepalen dat de afstand van Utrecht tot Amsterdam even 

 groot is als die van Utrecht over Amsterdam tot Parijs. Met andere 

 woorden : het voorstel zou in zich zelf niets onzinnigs inhouden ; alleen 

 zou de uitvoering er van voor het dagelijksche leven onoverkomelijke 

 moeielijkheden opleveren. 



De geheele inrichtig van ons leven hangt samen met den loop der 

 zon , en nog sterker dan bij ons was dit het geval bij onze onbeschaafde 

 voorouders. Van daar dat zonder twijfel aan de beweging der zon het 

 eerst een tijdmaat ontleend is. 



Het tijdsverloop tusschen twee opeenvolgende culminaties der zon 

 heet '^zonnedag". Zonder twijfel is er een periode geweest , waarin men 

 den zonnedag als grondslag van tijdmeting heeft aangenomen. Maar 

 bij een nauwkeurige beschouwing van de hemelverschijnselen moet het 

 spoedig gebleken zijn , dat , zoo men aan de zon een regelmatigen loop 

 toeschreef, alle vaste sterren een onregelmatigen loop hadden. Het aan- 

 tal vaste sterren dat men met het bloote oog op een zelfde plaats kan 

 waarnemen , bedraagt drie a vier diiizend. Het is niet te verwonderen 

 dat men er onwillekeurig toe geraakte , de beweging van al deze ster- 

 ren, welke haar ouderlingen stand niet wijzigden, als regelmatig te 

 beschouwen en alleen aan de zon een onregelmatigen loop toe te 

 kennen. 



Ik keer even terug op het gebied der warmteleer. G-edurende tal van 

 jaren bleef het vastgesteld dat kwik zich bij verwarming regelmatig 

 uitzet. En toch kwam men later overeen , dit niet meer te doen en nam 

 men aan dut lucht, waarvan de spanning dezelfde blijft, zich regel- 

 matig uitzet. Waarom ? Over bijzaken spreek ik niet , maar de hoofd- 

 reden bestond hierin , dat dan ook alle gassen zich regelmatig uitzetten. 



