78 OVER HET MÉTEN VAN TIJD. 



Heeft nu de wetenschap reeds haar laatste woord gesproken bij de 

 keuze van de verschijnselen die als grondslag dienen , namelijk zoowel 

 voor het meten van tijdsverloopen als voor het- meten van temperatuurs- 

 verschillea? Zeer zeker niet. Thomson heeft reeds, een methode tot 

 bepaling van temperatuursverschillen voorgeslagen , welke onafhanke- 

 lijk is van de uitzetting van een bepaalde stof bij verwarming, en die 

 gegrond is op andere verschijnselen, welke met het toevoeren of het 

 onttrekken van warmte gepaard gaan. 



En zoo is het ook waarschijnlijk dat , als het menschengeslacht nog 

 eenige millioenen jaren op aarde te leven heeft , men zich voor het me- 

 ten van tijd los zal moeten maken van de draaiing der aarde om 

 hare as. ^ 



Ten eerste is het mogelijk dat de verfijning van de astronomische 

 meetwerktuigen hiertoe dringt. Want wat wij genoemd hebben vaste 

 sterren , d. w. z. sterren , die haar plaats ten opzichte van elkander niet 

 veranderen, zijn eigenlijk geen vaste sterren. Zij ondergaan verplaat- 

 singen; deze zijn wel is waar zoo klein, dat men ze met moeite, in het 

 verloop van een of meer jaren, van enkele hemellichamen kan aantoonen, 

 terwijl men van de overige ze slechts kan vermoeden. Maar de mogelijk- 

 heid bestaat toch, dat de meetwerktuigen der toekomst ze veel gemak- 

 kelijker ontdekken. Nu is het duidelijk dat, als de zoogenaamde vaste 

 sterren een dagelijks waarneembare verschuiving ten opzichte van elk- 

 ander ondergaan, men voor de bepaling van den sterrendag verschil- 

 lende uitkomsten zal krijgen, naarmate men verschillende sterren in 

 het oog houdt. Men zou dan tusschen al die sterren een keuze moeten 

 doen en één als standaard-ster beschouwen. Dan zou intusschen de 

 sterkste drangreden ophouden te bestaan , die er toe geleid heeft de 

 tijdmaat te ontleenen aan de beweging der sterren ; dan geven de drie- 

 duizend sterreu niet meer éénzelfde uitkomst , maar een even groot 

 aantal verschillende uitkomsten als er hemellichamen zijn. 



Er zijn redenen waarom men wellicht veel eerder naar een ander 

 verschijnsel dan de draaiing der aarde' om haar as als grondslag van 

 tijdmeting zal omzien. 



Het tijdsverloop tusschen twee gebeurtenissen wordt natuurlijk uit- 

 gedrukt in sterrendagen. Er zijn tal van hemelverschijnselen die zich 



' Zie ook THOMSON en tait, Bandhuch der theoretischen PhysiTc ; deutsche Ueber 

 setzung Istcr Band, Ister Theil, S. 365. 



