80 OVEB HET METEN YAN TIJD. 



Het ZOO even gezegde bracht clerk maxwell , een Engelsch natuur- 

 kundige van naam , er toe om uit te spreken , dat tijd vatbaar is voor 

 meting, onafhankelijk van eenig bepaald verschijnsel. ^ Dit is onjuist. 

 Houdt men zich niet meer aan de draaiing der aarde om hare as , zoo 

 moet men zich wenden tot de beweging der aarde om de zon, of tot 

 die der maan om de aarde, of tot eenig ander verschijnsel. 



Intusschen doet men goed met voorloopig vastgesteld te laten, dat 

 twee willekeurige sterrendagen aan elkander gelijk zgn. 



Ik moet nog spreken over de beteekenis van de grondslagen der 

 tijdmeting voor de geheele natuurwetenschap. Ik begin met melding 

 te maken van de poging , die gedaan is en wellicht door sommigen 

 nog niet geheel gestaakt wordt, om langs anderen weg te komen tot 

 een verhouding tusschen twee tijdsverloopen. 



Men meent uit de ervaring te mogen besluiten, dat een lichaam, 

 hetwelk zich beweegt en waarop geen invloeden van buiten werken, 

 een rechtlijnige beweging krijgt. Sommigen willen nu de tijdsverloo- 

 pen, waarin zulk een lichaam gelijke afstanden doorloopt, als aan elk- 

 ander gelijk beschouwen, en op deze wijze een tijdmaat verkrijgen. 



Maar wij kennen geen lichaam waarop geen invloeden van buiten 

 werken. Zoo wordt bijv. elk voorwerp aan de oppervlakte der aarde 

 door de aarde zelve aangetrokken. 



Men heeft getracht zich te helpen door de beweging na te gaan van 

 een lichaam , dat onderworpen is aan verschillende invloeden , die elk- 

 anders werking opheffen. 



Zie hier een rad, dat om een spil kan draaien (fig. 4). 

 Om het rad is een koord geslagen. Aan elk der uiteinden 

 van het koord hangt een zwaar voorwerp; beide hebben 

 hetzelfde gewicht. 



Het voorwerp A wordt door de aarde aangetrokken 

 en verkeert op het oogenblik toch in rust, omdat het 

 koord het voorwerp met een even groote kracht naar 

 boven trekt. A bevindt zich onder invloeden, die elkan- 

 ders werking opheffen. Evenzoo B. 



Ik kan aan A zoowel als aan B een 'beweging mede- 



■^U deelen. Oppervlakkig zou men kunnen denken dat nu 



het lichaam A zich beweegt, terwijl het slechts aan in- 



i. 



Theory of Heat, 2d- Editiou , p. 81. 



