OVER HET METEN VAN TIJD. 81 



vloeden onderworpen is , die elkanders werking vernietigen. Wat waar- 

 borgt ons intusschen dat de aarde op het zich verplaatsende voor- 

 werp denzelfden invloed uitoefent als op het lichaam in rust? Bo- 

 vendien, als men dit bezwaar niet medetelt, kan A zich niet be 

 wegen zonder dat ook het rad in draaiing geraakt , en door de 

 oneffenheden van de spil, op de plaats waar deze in tappannen rust, 

 wordt de draaiing tegengewerkt. Men zegt dan, dat er wrijving ont- 

 wikkeld wordt. Tengevolge hiervan is de kracht, waarmede het koord 

 A naar boven trekt, grooter dan de kracht waarmede de aarde A 

 naar beneden trekt. 



Men kan op A een overwicht leggen en trachten dit zoo groot te 

 maken dat de werking van de aarde weer gelijk wordt aan die van 

 het koord. Maar hoe groot moet daartoe het overwicht zijn ? Dit is 

 niet uit te maken. 



Nu ligt het wel voor de hand het volgende vast te stellen. Indien 

 ik het overwicht zoodanig kies dat , iu tijdsverloopen waarin een zelfde 

 vaste ster gelijke boogjes aflegt , het voorwerp A gelijke afstanden 

 doorloopt, dan "is door het overwicht de invloed der wrijving opgeheven. 

 Maar daarmee wordt het duidelijk dat de beweging van een lichaam, 

 hetwelk aan invloeden onderworpen is , die elkanders werking opheffen , 

 geen grondslag kan zijn voor het meten van tijd. Immers om te be- 

 oordeelen of werkelijk de invloeden elkander vernietigen, moeten wij 

 gebruik maken van een tijdmeter, langs anderen weg verkregen. 



Hoewel de uitkomsten van verschillende proefnemingen en waarne- 

 mingen er toe dringen , stelt men dan toch ten slotte bij definitie vast , 

 dat een lichaam, hetwelk een rechtlijnige beweging heeft en in tijds- 

 verloopen, die als gelijk aangenomen zijn, gelijke afstanden doorloopt, 

 zich bevindt onder invloeden die elkanders werking vernietigen. 



Niemand, die bekend is met de toepassingen der abstracte werktuig- 

 kunde op de verklaring der natuurverschijnselen, zal het gewicht hier- 

 van ontkennen. In verband daarmede leert bijv. de waarneming , dat 

 de aarde op een lichaam, hetwelk zich beweegt, met dezelfde kracht 

 werkt als op dat lichaam indien het in rust is. Als men zich bij de 

 waterklok had gehouden, zooals ik haar zoo straks beschreven heb, 

 zou dit niet het geval zijn. 



De betrekkelijke grootte van krachten beoordeelt men naar de bewe- 

 gingen , die zij aan een bepaald lichaam geven. De bewegingen beoordeelt 

 men naar de afstanden in zekere tijdsverloopen afgelegd. Zoo zien wij 



6 



