OVER HET METEN VAN TIJD. 103 



volge hiervan neemt de slingertijd toe. Maar het kwik in den cylinder 

 zet zich ook uit, wat een verkorting van den slingertijd met zich brengt. 

 Daar nu bij een zelfde verhooging van temperatuur een kwikmassa zich 

 meer uitzet dan een stalen lichaam van gelijken omvang, kan men de 

 hoeveelheid kwik in den cylinder zoodanig regelen , dat bij verwarming of 

 afkoeling de slingertijd geen merkbare verandering ondergaat. 



In de hier afgebeelde klok is de slinger voortdurend in verbinding 

 met het i'aderwerk door middel van de ijzeren stang, die aan de as 

 van het anker bevestigd is. Daardoor wordt de slinger in zijn vrije 

 beweging eenigszins gehinderd. In een sterrenklok zorgt men dat de 

 slinger slechts in bepaalde standen in verbinding met het raderwerk 

 komt ; de belemmering , die de slinger ondervindt , is dan veel geringer. 



De sterrenklok wijst aan wat men noemt den sterrentijd. Wordt deze 

 ook gegeven door de klokken , welke men in het dagelijksch leven ge- 

 bruikt? Neen; de slingertijd in gewone klokken is grooter dan die in 

 een sterrenklok. 



Tengevolge van de beweging der aarde om de zon schijnt de laatste 

 zich te midden van de vaste sterren te verplaatsen. Dit veroorzaakt 

 dat, als heden de zon en de ster S tegelijk haar hoogsten stand boven 

 den horizon bereiken , morgen de ster S eerder culmineert dan de zon. 



Zooals ik reeds opgemerkt heb, hangt het geheele burgerlijke leven 

 samen met de zon ; naar haar regelen wij onzen arbeid en onze rust. 

 Als de zon haar hoogsten stand bereikt , is het voor ons het midden 

 van den dag. Hielden wij ons aan de aanwyzingen van de sterrenklok , 

 dan zou heden bijv. het midden van onzen dag te acht uur vallen ; 

 een paar weken later te negen uur; na een maand te tien uur enz. 

 Hoe geschikt de sterrentijd voor de sterrenkundigen moge zijn, voor 

 het dagelijksch leven is hij onbruikbaar. 



Voor hetgeen men noemt de burgerlijke tijdrekening heeft men den 

 zonnedag ingevoerd, dat is het tijdsverloop tusschen twee opeenvol- 

 gende culminaties der zon. Maar een moeielijkheid doet zich voor. Een 

 zonnedag is nu eens vier en een halve minuut langer dan een ster- 

 rendag, dan eens drie minuten 40 seconden. Men is niet in staat een 

 uurwerk te maken, dat de onregelmatigheden van de beweging der 

 zon in vergelijking met die der sterren , weergeeft. 



Indien men geen groote nauwkeurigheid verlangt , kan men gebruik 

 maken van den zonnewijzer. Men plaatst den stok evenwijdig aan de as 



