106 OVER HET METEN VAN TIJD. 



door een gewicht, maar door een spiraalsgewijze opgewonden stalen 

 veer. Deze veer is vast verbonden met een as, de as, die men rond- 

 draait als men de pendule opwindt. Zij bevindt zich in een trommel, 

 en is met haar andere uiteinde hieraan bevestigd. De opgewonden veer 

 tracht zich te ontspannen ; de as kan zij niet in beweging brengen want 

 een pal verhindert de as in een andere richting te draaien dan in die 

 waarbij de veer wordt opgerold. Wil de veer zich ontspannen , zoo moet 

 zij den trommel in beweging brengen, hetgeen zg alleen doen kan in- 

 dien het anker het rad C vrijlaat. 



De meest verbreide uurwerken zijn wel de horloges. Zij doen in re- 

 gelmatigheid van gang onder voor de slingeruurwerken , maar hebben 

 het voordeel dat zij , zonder groote stoornis te ondervinden , kunnen ver- 

 plaatst worden en schokken kunnen verduren. Het is ook huygens ge- 

 weest, die het eerst de inrichting van een bruikbaar zakuurwerk heeft 

 aangegeven. Eeeds vóór hem, sommigen meenen in het midden der 15de 

 eeuw, waren draagbare uurwerken bekend, maar zij gaven, evenals de 

 vaste uurwerken van dien ty d , zulke slechte uitkomsten , dat bijv. tycho 

 BRAHÉ bij zijn sterrenkundige waarnemingen de voorkeur gaf aan een 

 waterklok. 



In de horloges is het hoofdbestanddeel een zeer fijne spiraalsgewijze 

 -p. „ opgewonden stalen veer, verbonden met hetgeen 



men de balans noemt. De balans, zooals uit nevens- 

 staande afbeelding to zien is , is een metalen rad ; 

 eigenlijk een massieve ring, die met drie spaken 

 verbonden is aan de as , waarmede de balans zich 

 heen en weer kan bewegen. Aan die as is ook 

 bevestigd het eene uiteinde der fijne spiraalveer; het andere uitj^inde 

 hiervan is vastgemaakt aan een der wanden van het horloge. De veer 

 is zoodanig bewerkt dat , als zij geheel vrij gelaten werd , zij zich niet 

 tot een rechten band zou ontrollen, maar den spiraalvorm zou be- 

 houden. Geeft men aan de balans een stootje, zoodat de spiraalveer 

 verder opgewonden wordt, dan tracht deze zich te ontspannen en deelt 

 aan de balans een teruggaande beweging mede. Door de va9,rt , die 

 de balans verkrijgt , slingeren balans en veer voorbij den stand waarin 

 zij in rust zijn. Vandaar dat de veer zich weer gedeeltelijk tracht op 

 te rollen, maar ook hierbij gaan balans en veer den evenwichtsstand 

 voorbij. De weerstand der lucht en de wrijving, die de as in hare tap- 



