108 OVER HET METEN VAN TIJD. 



den tand vrij laat , ontvangt hij van den tand een stootje , en zoo 

 wordt verhinderd dat de onrust tot stilstand komt. 



Horloges, waarin deze inrichting aangebracht is, noemt men cylin- 

 der-horloges. 



Telkens als de onrust tweemaal haar evenwichtsstand voorbijgegaan 

 is, is het rad C om één tand verder gekomen. Door middel van het 

 raderwerk verplaatst zich de minuutwijzer na 150 of na 288 slinger- 

 tijden om één verdeeling; er is een minuut verloopen; na 60x150 of 

 60 X 288 slingertijden is de uurwijzer één verdeeling verder gekomen 

 en een uur is voorbijgegaan. 



Indien de slingertyd van de onrust niet juist ^/j of '*/-,,, seconde is, 

 maar bijv. iets grooter, dan zal het uurwerk achterloopen. Men moet 

 dan den slingertyd een kleine verandering doen ondergaan. Daartoe wordt 

 de fijne spiraalveer bij het uiteinde , hetwelk vast verbonden is met 

 den horlogewand, omgeven met een metaalstukje, waarin de spiraal 

 vastgeklemd is. Het gedeelte der spiraal tusschen dit stukje en den 

 horlogewand neemt geen deel aan de heen- en weergaande beweging. 

 Het metaalstukje is bevestigd aan een stalen naald, welke om een as, 

 die de as der balans omgeeft, draaibaar is. Verplaatst meu deze naald 

 in den eenen zin , dan maakt men het gedeelte der spiraalveer , dat 

 heen en weer slingert, grooter; de slingertijd neemt daardoor toe. Draait 

 men de naald in den anderen zin , dan verkort men het werkzame deel 

 der spiraal en de slingertijd wordt kleiner. 



Het is duidelijk dat de inrichting van het eene horloge eenigszins af 

 zal wijken van die van het andere; maar in verdere bijzonderheden wil 

 ik niet treden. Alleen maak ik nog melding van een soort van draag- 

 bare uurwerken, die geschikt zijn voor het doen van zeer nauwkeurige 

 tijdsbepalingen. Gewoonlijk worden zij chronometers genoemd. Tegen- 

 woordig wordt door elk schip, dat een zeereis gaat aanvaarden, één 

 of meer van die uurwerken medegenomen. Zij moeten blijven aanwij- 

 zen den middelbaren zonnetijd van de plaats van afvaart of van een 

 andere om bijzondere redenen daarvoor uitgekozen plaats. Uit het ver- 

 schil tusschen de aanwijzing der chronometers en den uit waarnemingen 

 op de zon bepaalden middelbaren zonnetijd voor de plaats waar het 

 schip zich bevindt, leidt men de geographische lengte af van het punt 

 waar men is. 



In de chronometers is de cylinder vervangen door een andere inrich- 

 ting, waardoor de onrust niet voortdurend met het raderwerk in ver- 



