OVER HET METEN VAN TIJD. 109 



binding staat. Ook heeft men rekening gehouden met den invloed , dien 

 temperatuurswisselingen op den slingertijd van de onrust kunnen uit- 

 oefenen , en , evenals bij den slinger in goede klokken , gezorgd dat bij 

 elke temperatuur , binnen zekere grenzen , de slingertijd dezelfde is. Zoo 

 krijgt mon toestellen, die maanden lang met de gewenschte nauwkeu- 

 righeid den tijd van dé plaats van afvaart aangeven. Ik behoef niet 

 te zeggen dat , hoever men het ook in het vervaardigen van chronome- 

 ters gebracht heeft, een vast slinger uurwerk de voorkeur verdient , zoo- 

 dra men op vasten bodem blijft. 



Met de toestellen , die ik achtereenvolgens besproken heb , kan men 

 de grootte van ty dsverloopen leeren kennen en ook tijdstippen bepalen , 

 waarop een of ander verschijnsel zich vertoont. Een tijdstip is bepaald 

 door het tijdsverloop tusschen dat tijdstip en een ander bekend tijd- 

 stip. Door middel van een klok vind ik bijv. dat een spoortrein veer- 

 tig minuten noodig heeft om van Utrecht naar Amsterdam te komen. 

 Zeg ik , dat ik te twee uren Amsterdam bereik , dan bedoel ik hier- 

 mede, dat tusschen het oogenblik waarop de denkbeeldige zon, van 

 welke ik straks sprak, haar hoogsten stand in Amsterdam voorbijgaat 

 tot het oogenblik van aankomst, twee uren verloopen. 



De meeste uurwerken tikken hoorbaar: dit geluid wordt veroorzaakt 

 doordien telkens een tand van het rad C tegen een tand van het an- 

 ker of tegen den wand van den cylinder stoot. Daardoor is men in 

 staat zelfs bij uurwerken waar een secondenwijzer ontbreekt, tijdsver- 

 loopen te bepalen die tot op een halven slingertijd nauwkeurig zijn. 



In vele gevallen is men hiermede niet tevreden. Greoefeude waarne- 

 mers kunnen nu wel tot één tiende van een seconde schatten , maar 

 verder kan men het met klokken niet brengen. Verlangt men grootere 

 nauwkeurigheid , of wil men tij ds verloopen bepalen die kleiner zijn dan 

 één tiende seconde , zoo moet men van andere toestellen gebruik maken. 

 Alle toestellen van dien aard te beschrijven, zou veel meer tijd verei- 

 schen dan waarover ik nog beschikken mag. Ik kies er één uit en wel 

 datgene, hetwelk door den hoogleeraar donders is ingericht en dat ik 

 door zijne welwillendheid in staat ben u te toonen. 



Om dezen hollen metalen cylinder (fig. 9) is een papier gelegd, dat 

 met roetzwart bedekt is geworden door het boven de vlam van een 

 petroleumlamp te houden. De as van den cylinder bestaat uit een hori- 



