OVER HET METEN VAN TIJD. 



113 



duur van de elektriciteitswerking wordt weer bepaald ; men ziet we- 

 der de afwijking van de naald , enz. Zoo is men tot de uitkomst ge- 

 raakt dat, als de geleiding gedurende een tweemaal grooteren tijd ge- 

 sloten wordt , de naald ook een tweemaal grootere verplaatsing ondergaat , 

 altijd in de onderstelling dat de tijdsverloopeu zeer klein zijn. 



Als tweede voorbeeld kies ik de bepaling van de snelheid van een 

 kanonskogel in een willekeurig punt van zijn baan. Indien de weer- 

 stand van de lucht geen waarneembaren invloed had op de beweging 

 van een kogel , zou men zijn snelheid gemakkelijk kunnen berekenen 

 uit de plaats waar hij terecht komt en den hoek , dien het kanon met 

 den horizon maakt. De lucht wijzigt intusschen de beweging zeer merk- 

 baar , en bij den tegenwoordigen stand van onze kennis is men genood- 

 zaakt zyn toevlucht te nemen tot proeven. 



Keeds lang is een middel bekend geweest, om de snelheid te bepa- 

 len van den kogel, korten tijd nadat hij het kanon verlaten heeft. Daar- 

 toe schiet men hem tegen een zwaar lichaam , dat zich om een hori- 

 zontale as kan bewegen ; uit de verplaatsing die dit zware lichaam 

 ondergaat , maakt men de snelheid op. 



Maar een rechtstreeksche methode verdient de voorkeur; bovendien 

 wil men weten wat er van de snelheid geworden is , als de kogel reeds 

 een deel van zijn baan heeft afgelegd, want zij verandert van oogen- 

 blik tot oogenblik. Verschillende handelwijzen zijn aangegeven , maar alle 

 komen hierop neer, dat men het tijdsverloop bepaalt, hetwelk de kogel 

 besteedt om een klein stuk van zijn baan te doorloopen. Ook de beschre- 



Fig. 12. 



DJTU 



P 







□::: 

 q::: 



::::3 

 "■■■1 

 ::::3 



W 



:;::3 



ven toestel zou hiervoor 

 gebruikt kunnen worden. 

 Laten wij onderstellen 

 dat de kogel bij zijn bewe- 

 ging door de achter elkan- 

 der gelegen plaatsen P en 

 Q zal gaan , die bijv. twee 

 decimeter van elkander 

 verwijderd zijn. Aan een 

 der polen van een elektrici- 

 teitsbron is een metalen 

 draad bevestigd , die tot P 

 gevoerd wordt , in den omtrek daarvan eenige malen heen en weer wordt 

 geleid, zoodat hij als het ware een dradennet (cible disjonctrice) vormt 



8 



