VLOEIBAAKMAKING VAN GASSEN. 121 



Een samengeperst gas, dat zich plotseling uitzet, koeltaf; de graad 

 der afkoeling hangt af van de sterkte der samenpersing. Enkele voor- 

 beelden tot toelichting. Houdt men de hand op geringen afstand bo- 

 ven de veiligheidsklep van een stoomketel , waaruit stoom ontsnapt , 

 dan ondervindt men daarvan geen nadeel, terwijl men aan den stoom 

 in den ketel zich zou branden. Het is een bekend feit, dat werklieden, 

 die bij pneumatische fundeeringen in de kokers met saamgeperste lucht 

 werken , wanneer zij daaruit in de buitenlucht willen gaan en daartoe 

 de saamgeperste lucht vooraf laten ontsnappen , last hebben van de 

 koude, die daardoor ontstaat. Bij de doorgraving van den Mont-Cénis 

 werden de boorwerktuigen gedreven door saamgeperste lucht van eenige 

 atmosferen spanning. Liet men deze lucht plotseling uit het reservoir 

 stroomen , dan werd de daarin zich bevindende waterdamp niet alleen 

 tot water afgekoeld , maar de afkoeling was zelfs zoo sterk , dat het 

 water tot ijs bevroor, dat aan de randen der uitstroomings-opening 

 vastgehecht bleef. De oorzaak van het verschijnsel, waarvan hier drie 

 voorbeelden werden aangehaald , is hierin gelegen , dat een samenge- 

 perst gas , tei'wijl het uitstroomt , arbeid verricht , en daardoor een 

 deel der warmte verbruikt , die het zelf bezit. 



Van dit middel tot afkoeling heeft nu cailletet gebruik gemaakt, 

 tegelijk met de afkoeling op andere wijze verkregen. Na zijn gassen 

 tot een groot aantal atmosferen te hebben saamgeperst , liet hij ze 

 plotseling zich uitzetten. De afkoeling daarbij was verbazend sterk. 

 Bij zyne proef met de vloeibaarmaking van kooloxyde bij een druk 

 van 300 atmosferen, berekent cailletet deze op niet minder dan 

 "200" C. Op deze wijze heeft cailletet in tegenwoordigheid van bous- 



SINGAULT , HENEI SAINTE-CLAIRE DEVILLE , BERTHELOT , MASCART en an- 

 dere geleerden, de stikstof in den vorm van druppeltjes en de water- 

 stof in den vorm van nevel verdicht. 



Cailletet is echter verder gegaan. Nu hij zuurstof en stikstof ver- 

 dicht had , moest het ook mogelijk zijn zuivere lucht , die slechts uit 

 zuurstof en stikstof bestaat, vloeibaar te maken. Hy nam lucht, die 

 hij van de daarin aanwezige waterdamp en koolzuur ontdeed , en maakte 

 ze met zijn toestel vloeibaar , zoodat ze als druppeltjes uit de buis kwam. 



Ook de proeven van pictet zyn waard beschreven te worden. In 

 beginsel is zijn methode in zoover dezelfde als die van cailletet, dat 

 ook hij de zuurstof, tot een groot aantal atmosferen verdicht, aan de 

 afkoeling van een verdampende vloeistof blootstelde en daarna plot- 



