VLOEIBAARMAKING VAN GASSEN. 123 



De verklaring van dit verschijnsel is deze. Voor elke verdamping 

 is warmte noodig. Men kent de afkoelende werking door de eau de 

 cologne en de nog sterkere afkoeling door ether op de huid veroor- 

 zaakt. Dit is eenvoudig het gevolg van de verdamping dier vloeistof- 

 fen en de onttrekking van de daartoe noodige warmte aan de huid, 

 waarmede ze in aanraking zijn. Wanneer men nu echter aan de vloei- 

 stoffen geen warmte van buiten toevoert en ze toch snel doet ver- 

 dampen , dan moeten zij de warmte daartoe zelve leveren. Al verdam- 

 pende koelen zij dus af. Daarop berust b.v. de bekende ijsfabricatie 

 met den nieuweren toestel van CAïmÉ, waarbij water in een luchtle- 

 dige ruimte , waaruit men telkens den gevormden waterdamp verwy- 

 dert , snel aan het verdampen wordt gebracht en daarbij zooveel warmte 

 verliest , dat het ijs wordt. Welnu , op ditzelfde beginsel berust de 

 vastwording van het vloeibare koolzuur door snelle verdamping. Het 

 is dus niet onmogelijk , dat men ook de gassen , die nu pas door cail- 

 LETET en PiCTET in geringe hoeveelheden zijn vloeibaar gemaakt, later 

 ook in vasten toestand leert kennen , en dat men dus , zooals men 

 reeds schertsenderwijs opgemerkt heeft, een blokje lucht of een plaatje 

 zuurstof zal kunnen maken. 



Een merkwaardig feit deelde cailletet nog mede omti*ent de ver- 

 dichting van het stikstofoxyde. Terwijl hij dit bij een druk van 104 

 atmosferen en een temperatuur van — 11"C. vloeibaar heeft gekre- 

 gen, kon hij het bij een temperatuur van -|-8"C. niet verdichten, zelfs 

 niet bij de zooveel .grootere drukking van 270 atmosferen. Evenzoo 

 heeft BERTHELOT sommige gassen aan een drukking van wel 800 at- 

 mosferen onderworpen, zonder ze vloeibaar te maken. Deze feiten 

 zijn in overeenstemming met de ontdekking door andrews gedaan , dat 

 er voor elk gas een temperatuur bestaat , die hij de critische temperatuur 

 noemt , boven welke het niet vloeibaar gemaakt kan worden , aan hoe 

 groote drukking men het ook onderwerpt. Zoo vond andrews b.v. dat 

 de critische temperatuur voor koolzuur 30 "9 C. was. De proeven van 

 cailletet zouden dus bewijzen , dat die critische temperatuur voor 

 stikstofoxyde tusschen — 11'C. en -f-8''0. gelegen is. Dit punt van de 

 critische temperatuur is zoo merkwaardig en van zooveel belang, ook 

 in verband met de vloeibaarmaking van gassen , dat ik het noodza- 

 kelijk acht hieromtrent in een korte uiteenzetting te treden *. 



• Zie J. Clerk Maxwell , Theory of Beat. 



