142 EENIGE OPMERKINGEN OVER DE i^ATUUR WETENSCHAPPEN MET 



in de natuur zoekt of het schoone als kunstproduct wil voortbrengen, 

 in welken vorm ook , 't zij in toon , beeld of woord , tracht altijd de 

 natuur op te vatten als een geheel; hij streeft naar eenheid van vorm 

 en inhoud, analyseert niet, maar tracht, door bloote aanschouwing, 

 zich van het geheel een begrip te vormen. Ook de natuurwetenschap 

 stelt zich ten doel tot het juiste begrip van de natuur en hare wer- 

 kingen door te dringen, maar. op welk een geheel tegenovergestelde 

 wijze ! Zij abstraheert en analyseert tot in de kleinste deelen ; zij tracht 

 door te dringen tot de kennis en werkingen van moleculen en atomen ; 

 terwijl de aesthetische blik het schoone gebouw tracht te ontdekken , 

 vraagt de natuurvorscher naar de bestanddeelen der bouwstoffen. 



Hieruit blijkt hoe uiteenloopend de richtingen zijn, die de natuur- 

 onderzoeker en de natuurbewonderaar volgen , en wy zouden , wanneer 

 wij hierbij bleven stilstaan , werkelijk moeten vreezen dat iemand , die 

 voortdurend zijne gedachten tot één dier richtingen bepaalt en zijn denken 

 als 't ware binnen een bepaalden kring moet concentreeren , de ontvan- 

 kelijkheid voor begrippen , die langs den anderen weg worden verkregen , 

 wellicht voor altijd zou moeten missen: een ongelukkig lot voorzeker, 

 dat den armen natuurvorscher beschoren zou zijn, indien hy ten eene- 

 male den weldadigen invloed, dien het schoone op den mensch uitoefent , 

 zou moeten missen. Maar geen nood! De kloof tusschen beide boven- 

 genoemde wegen wordt niet steeds breeder : integendeel , die wegen zullen 

 elkaar noodwendig ontmoeten. 



Vragen wij in de eerste plaats , bij wien men eer een zekeren graad 

 van schoonheidszin mag veronderstellen , bij den wetenschappelijk ge- 

 vormden mensch of by den onontwikkelde? Wie zal heden nog willen 

 beweren dat bij , die het schoone wil leeren bevatten en waardeeren 

 of wel als kunstproduct wil voortbrengen , alle boeken ter zijde moet 

 leggen en zijn geest , aan geen geregelden gedachtenloop gewend , alleen 

 aan de bron der schoone natuur moet laven? Wy gelooven overtuigd 

 te zijn dat, met meerdere wetenschappelijke vorming , de gegevens voor 

 den acsthetischen zin talrijker worden. Wanneer wij bijv. de levensge- 

 schiedenis nagaan van de groote dichters der laatste eeuwen , dan kunnen 

 wij steeds vinden dat al die hoogbegaafden bijna zonder onderscheid 

 groote denkers zijn geweest; velen van hen hebben wetenschappelijke 

 werken nagelaten ; wij behoeven ons slechts een goethe te herinneren , 

 en wij zullen moeten erkennen dat zijne natuurstudie zijn veelomvat- 

 tenden dichterlijken geest niet in zijne vlucht heeft belemmerd. Dat 



