BETREKKING TOT DE AESTHETISCHE ONTWIKKELING. 143 



een natuiirvorscher een natuurdicliter kan zijn , bewijst ons onder anderen 

 de groote alexander von humboldt in zijne verhevene natuurbeschrij- 

 vingen. Terwijl wij hier dan beide wegen vereenigd vinden, bespeuren 

 wij ook den invloed, dien de wetenschappelijke zin op den dichterlij- 

 ken geest heeft uitgeoefend, en wij komen tot het besluit dat de 

 schoonheidszin niet onderdrukt is, maar gewijzigd. Zoo moest het ook 

 zijn, want elke tijd stelt zijne eischen, ook aan het schoonheidsbegrip 

 en aan de kunst; de antieke vorm heeft moeten plaats maken voor de 

 meer moderne opvatting en wij zouden al zeer onjuist te werk gaan, 

 indien onze geest, die zich tot het schoone voelt aangetrokken, alleen 

 zijn toevlucht moest zoeken bij de antieken ; zeer ondankbaar zouden 

 wij zijn jegens diegenen, die tot op den huidigen dag toe de diepste en 

 innigste gedachten, in overeenstemming met het leven der natie, in 

 schoone vormen trachtten terug te geven. Door den vooruitgang in de 

 wetenschap zijn de vrije phantasie en de ideale voorstellingen , die den 

 dichterlijken geest in vroegeren tijd kenmerkten, beperkt geworden; de 

 nieuwe natuurwetten , de bekendheid met de hemellichamen , de vorde- 

 ringen over 't algemeen in de kennis van het wezen en de werkingen 

 in het zichtbare heelal, hebben aan die phantasie engere grenzen ge- 

 steld ; maar de dichter zal het schoone dat in de natuur ligt niet ver- 

 loochenen ; integendeel , hij zal het met zijn door helderder begrippen 

 gelouterden geest met geestdrift in zich opnemen. Alleen eenzijdigheid 

 en bekrompenheid van denkbeelden kunnen tot de noodlottige resultaten 

 van een ziekelijk idealisme of van een verderfelijk materialisme voeren. 

 Door bij de geestelijke ontwikkeling steeds voor oogen te houden, dat 

 het noodzakelijk is elke zaak aan verschillende wijzen van beschouwing 

 te onderwerpen , in plaats van vele zaken uit één enkel oogpunt te bezien , 

 zal men tot een bevredigend resultaat kunnen komen en niet bevreesd 

 behoeven te zijn dat de mensch door eenige studie, welke die ook zij, 

 ongelukkig zal worden. 



Wanneer wij dan ook overtuigd zijn dat wetenschappelijke vorming 

 in 't algemeen den aesthetischen zin eer zal verhoogen dan verlagen, 

 mogen wij toch niet over 't hoofd zien dat in de natuurwetenschappen 

 de analytische beschouwing op den voorgrond staat , en hoewel wij boven 

 aangaven , hoe poëzie en natuurvorsching zeer goed kunnen samengaan , 

 behoeft hieruit nog geenszins voort te vloeien , dat natuur- of kunst- 

 genot door eene strenge natuurstudie zou worden benadeeld. Wan- 

 neer wij toch met al de nauwgezetheid die onze geest toelaat , een zaak 



