BETREKKING TOT DE AESTHETISCHE ONTWIKKELING. 147 



kennis leiden tot verhevene beschouwingen , die onzen aesthetischen zin 

 noodwendig moeten verhoogen; een rijken voorraad poëzie houdt de na- ^ 

 tuurwetenschap in zich opgesloten , en den gelukkigen natuurbeoefenaar 

 is het boven alle anderen gegeven die poëzie te leeren begrepen en 

 waardeeren; hij leert in het natuurlijke, in het tastbare ook het ver- 

 hevene zien. 



Want (en wij wenschen hier met nadruk op te wijzen, daar velen 

 dit nog maar niet willen weten of begrijpen) de natuurwetenschap be- 

 paalt zich niet alleen tot de analytische methode van onderzoek; zij 

 leert ons het grootsche natuurgebouw niet kennen door het af te bre- 

 ken , en dan de grondstoffen na een zorgvuldig onderzoek in den wind 

 te strooien — zy bouwt ook weer op, en het is een sterk, schoon, in- 

 drukwekkend geheel , dat rust op de fundamenten van een nauwkeurig 

 onderzoek , dat niet op enkel redeneering , maar op waarneming en proef- 

 neming gegrond is. Van het bijzondere klimt de natuurkenner tot het 

 meer algemeene op; de hoogte waartoe de natuurkennis tot heden toe 

 is opgevoerd, maakt de analytische methode onschadelijk , aangezien de 

 juiste kennis van de eigenschappen en werkingen der deelen slechts 

 de vaste basis vormt, waarop onze kennis van de werkingen van het 

 geheel tot op een zekere hoogte berust. Mogen ook nog vele schakels 

 in de groote keten ontbreken, moge ook nog veel niet verklaard zijn 

 en waarschijnlijk ook nooit verklaard worden — voor zoover men de 

 natuur en hare werkingen han begrijpen en verklaren, wordt aldus 

 de grond waarop onze bewondering voor haar berust, vaster, en wor- 

 den wij nader gebracht tot eene meer degelijke erkenning van hare 

 grootheid, dan oppervlakkige gissingen en op een onjuist vermoeden 

 gebouwde voorstellingen ons ooit kunnen geven. 



Door de beoefening der natuurwetenschappen wordt eerst ons oog 

 werkelijk geopend voor den grooten samenhang, voor de alles omvat- 

 tende eenheid die in de oneindige verscheidenheid der natuur bestaat. 

 Sedert de wet der gravitatie de grondslag uitmaakt van de astronomie ; 

 de wet van het behoud van arbeidsvermogen den grooten band vormt die 

 de verschillende verschijnselen, welke ons de natuurkunde leert kennen, 

 aan elkaar verbindt; aan de wet van het behoud van stof alle schei- 

 kundige werkingen kunnen getoetst worden ; de physiologie en anatomie 

 van planten en dieren, in verband met de natuur- en scheikunde, ons 

 de levensverrichtingen en bewonderenswaardige werkingen in de be- 

 werktuigde organische wereld doen kennen , waardoor het kleinste levende 



