148 EENIGE OPMERKINGEN OVER DE NATUURWETENSCHAPPEN MET 



voorwerp, dat aan het onoplettend oog ontsnapt, onze bewondering 

 afdwingt; de geologie met de kennis der petrefacten en de Darwinis- 

 tische leer ons een blik doet werpen op de vroegere geschiedenis der 

 aarde, en de overtuiging meer en meer ingang vindt, dat eene wel is 

 waar langzame, doch gestadige ontwikkeling van lagere tot hoogere 

 levensvormen heeft plaats gegrepen — hebben al deze verschillende tak- 

 ken der uitgebreide natuurwetenschap niet alleen iets in hooge mate 

 gewichtigs , maar ook iets werkelijk aesthetisch verkregen voor den den- 

 kenden mensch , en niet dankbaar genoeg kunnen wij zijn jegens alle 

 groote natuurvorschers van vroegeren en lateren tijd, die ons niet al- 

 leen gevrijwaard hebben tegen onkunde en bijgeloof, maar die ons ook 

 de natuur hebben leeren kennen als een tooneel niet enkel van orde 

 en duurzaamheid , maar ook van ontwikkeling en vooruitgang. 



Wel is waar valt niet te loochenen dat, sedert de hooge opvoering 

 der natuurwetenschappen ook vele denkbeelden zijn verspreid die op 

 menigeen een schadelijken en noodlottigen invloed hebben uitgeoefend , 

 maar dit kon alleen het gevolg zijn van eene overschatting van het 

 vermogen der natuurwetenschap. Er is geen leer verkondigd , van welken 

 aard ook , of zij heeft aanleiding gegeven tot overdrijving en dweperij ; 

 maar dat is de maatstaf niet , waarnaar wij de deugdelijkheid en de 

 waarde van eenige leer mogen beoordeelen; duizenden- toch zijn het 

 slachtoffer geworden van de hoogste zedeleer , toen die door al te ijverige 

 aanhangers verkeerd werd opgevat en uitgelegd. De ontwerpers en 

 verkondigers van eenige leerstelling kunnen niet aansprakelijk gesteld 

 worden voor de bespottelijke overdry ving , waaraan vele volgelingen zich 

 steeds schuldig schijnen te moeten maken, en op deze laatsten alleen 

 rust de schuld, wanneer eene zaak, hoe waardig en edel ook in haar 

 beginsel , noodlottige gevolgen heeft. Ook de natuurwetenschappen heb- 

 ben in dit algemeene lot gedeeld; velen zijn met een verblinden ijver 

 de nieuwe richting , die hun was aangewezen , ingeslagen , en hebben 

 gemeend nu eerst op den waren weg te zijn om alles te kunnen ver- 

 klaren, om daarbij tevens alles te verloochenen wat niet binnen het 

 bereik dier wetenschappen kon gebracht worden , en velen zijn in dien 

 maalstroom van overdrijving meegesleept en verloren gegaan. Maar 

 gelijk elk goed beginsel zich zelf handhaaft en moet zegevieren over 

 de wanbegrippen die daaruit konden ontstaan , zoo zullen ook de goede 

 zaden , door de natuurwetenschap uitgestrooid , welige , krachtige planten 

 doen opschieten , die bij toenemenden bloei en voortdurende ontwikkeling 



