LAGERE ZWAMMEN EN INFECTIEZIEKTEN. 213 



het ontstaan van miasmatisch-contagieuze ziekten ^ Bovendien moeten 

 in het water, waarin de zwammen vóór de uitdroging leefden, niet 

 te veel oplosbare stoffen aanwezig zijn geweest, omdat die zwammen 

 anders door die stoffen aan den bodem en aan elkander als 't ware 

 worden vastgelijmd , en niet vrij kunnen worden dan nadat zij op 

 mechanische wijze losgemaakt zijn. 



NaGELi voert eenige gevallen aan , die schijnen te pleiten tegen zijne 

 opvatting, volgens welke alleen droge zwammen uit een drogen grond in de 

 lucht kunnen komen en ziekten veroorzaken : — b. v. dat te Madras twee 

 choleratijden voorkomen, waarvan de hevigste juist met de grootste 

 vochtigheid en de laagste temperatuur samenvalt ; — dat het maximum 

 van cholera te Agra in de eerste maanden van den regentijd wordt 

 waargenomen ; — dat in zekere tropenlanden de malaria-koortsen niet na , 

 maar in het begin van den regentijd verschijnen. Om deze verschijn- 

 selen te verklaren , beroept NaGELi zich op de verschillende combinatiën 

 van de factoren, die den natdrogen aard van den bodem bepalen , zon- 

 der echter daaromtrent in bijzonderheden te treden. Alleen wgst hij op 

 de stroomingen der grondlucht ten gevolge van het indringen van regen 

 in den bodem. Die stroomingen , geen gereeden uitweg kunnende vinden 

 door den harden of met eene humuslaag overtogen bovengrond , zouden 

 dan den horizontalen weg inslaan en alzoo in den ondergrond van wonin- 

 gen komen , waaruit zij dan in die woningen zelve geraken door de 

 "zuiging" , die door het verschil van temperatuur wordt veroorzaakt. 



Ik moet hierbij het volgende opmerken. Het is zeker, dat hevige 

 epidemieën van malariakoortsen in ons land niet ontstaan dan na heete 

 en droge zomers, en dit strookt volkomen met NaGELi's theorie. Maar 

 die theorie , voor zoover zij óók aanneemt dat de splijtzwammen alléén 

 door de ademhalingswerktuigen in het organisme kunnen geraken , eischt 

 meer*, zij eischt dat er na natte en koele zomers geen van die koortsen 

 ontstaan , tenzij in betrekkelijk zeldzame gevallen , afhankelijk van plaat- 

 selijk nauw omschreven toestanden. Dit nu is niet zoo. Ook in natte 

 nazomers, najaren en winters komen somtijds vrij veel koortsen voor, 

 o. a, hier te Kampen in en na de zeer natte laatste maanden van 1877 

 en het begin van 1878, toen de bodem overal geheel doorweekt was 

 en bleef, en de atmospheer en de woningen ook steeds vochtig waren. 



' De meening van pettenkofer beveelt zich zeker aan door hooge waarschijnlijk- 

 heid; bewezen is zy echter niet', en zij wordt ook nog door velen betwijfeld. 



u 



