LAGERE ZWAMMEN EN INFECTIEZIEKTEN. 217 



Ik zon hier nog knnnen bijvoegen , hoe nëgeli tracht te betoogen 

 dat de verzameling van meststoffen door middel van het tonnen- en 

 Liernurstelsel steeds finantieel nadeelig moet zijn, terwijl het verlies 

 der fsecaliën bij het privaatkuilstelsel alleen zulk een verlies is , als wij 

 ons gaarne laten welgevallen bij het niet exploiteeren van zoo véél , 

 waarbij de exploitatiekosten hooger komen dan de te verkrijgen waarde. 

 Ik doe dit evenwel niet en laat het bij deze eenvoudige vermelding , 

 omdat ieder, die weet wat er te dezen aanzien in ons land voorvalt, 

 óók weet dat zeer zeker de exploitatie van een goed ingericht tonnen- 

 stelsel (en wellicht ook de exploitatie op groote schaal van een Lier- 

 nurstelsel met poudrette- of compostbereiding) zeer voordeelig kan zijn , 

 terwijl het aanleggen van spoelkanalen met behoorlijk verval en voldoende 

 waterdoorstrooming in ons land eene uiterst kostbare zaak zou zijn , 

 waartegen het voordeel van het bevloeien (gesteld dat die overal kon 

 aangewend worden) niet zou opwegen. 



Men heeft kunnen bemerken , dat NaGELi bij zijn betoog steeds vast- 

 houdt aan de onmogelijkheid van infectie door drinkwater. Wij hebben 

 evenwel gezien dat zulk eene infectie lang niet onmogelijk is , althans 

 niet op de door NaGELi aangevoerde gronden. Nu kan , volgens NaGELi 

 zelven, het bodemwater zeer verontreinigd worden door privaatkuilen, 

 lekke riolen, — deze zijn meest altijd lek, — op den bodem liggend vuil 

 enz. en dus eene zeer groote hoeveelheid splijtzwammen bevatten. NaGELi 

 erkent daarbij dat wij weinig of niets weten van de wijzigingen, die de 

 splijtzwammen in den bodem kunnen ondergaan, en hij zegt bovendien, dat 

 wellicht ten gevolge van het invoeren van onreinheden in den grond daarin 

 miasma-zwammen kunnen ontstaan. Het is daarbij duidelijk, dat er 

 ook langs den zoo even genoemden weg contagium zwammen (die in de 

 allergeringste hoeveelheid infectie kunnen veroorzaken, bladz. 199) in 

 den bodem en in het grondwater kunnen komen, — b. v. uit de uit- 

 werpselen van typhus- of choleralijders. Maar nu wordt in ons land 

 een overgroot aantal putten , waarvan het water gedronken wordt , 

 alléén gevoed door grond- of zakwater ; ja zelfs zijn er een aantal put- 

 ten , die op de dieper gelegen wel staan, maar wier inhoud toch door 

 zakwater in meerdere of mindere mate is verontreinigd. En er is in 

 het gansche betoog van NaGELi niets , waaruit blijken zou dat op die 

 wijze onmogelijk rottings- , miasma- of contagium-zwammen in het 



