218 LAGERE ZWAMMEN EN INFECTIEZIEKTEN. 



drinkwater kunnen komen. Wat meer is, op bladz. 239 van zijn boek 

 schrijft hy zelf: "JVwr m einem Falie liesse sich mit gutem Grund das 

 Versitzgruhensystem durch ein anderes ersetzen, ivenn namlich das Grund- 

 wasser als Trinkwasser benutzt wird.'^ Hij laat daarop wel volgen , dat 

 dit laatste, althans in groote steden, niet meer geschiedt, en dat men 

 daar overal waterleidingen heeft, die het water van elders aanvoeren. 

 Maar ik behoef niet te zeggen dat dit voor ons land niet waar, en 

 op de meeste plaatsen ook niet mogelijk is. Is dus door drinkwater 

 infectie mogelijk, — en die mogelijkheid is nog door niets weder- 

 legd , — dan heeft men ook in de bodemverontreiniging een rijke 

 bron van voor de gezondheid schadelijk waterbederf. Al kunnen ook 

 zonder die verontreiniging splijtzwammen, wellicht wel miasmazwam- 

 men , in den bodem ontstaan , en al zullen ook vooral en in de eerste 

 plaats rottingszwammen het naaste product van zulk eene verontrei- 

 niging wezen , — de hoeveelheid der infectiezwammen , die in het water 

 komen, (en deze zal bij verontreiniging van den bodem grooter zijn 

 dan anders), is lang niet onverschillig, en voorts: '•^ ob und unter welchen 

 Bedingungen die Pilzbildung [in den bodem] qualitativ schadlicher ader 

 unschadlicher werde, darüber sind wir ganz im ünklareny (NaGELi, S. 

 218; vgl. S. 162 onderaan). 



Niet alleen dat in eene stad , waar bijna elk huis zijn privaatkuil 

 heeft , het grondwater onder de geheele stad door zal verontreinigd wor- 

 den , ten gevolge waarvan dan ook alle ondiepe putten slecht water 

 zullen leveren, maar er zullen daar ook, -bij daling van het grondwater, 

 alle voorwaarden voor luchtbesmetting aanwezig zijn. Misschien zullen de 

 alzoo in de lucht komende zwammen vooral rottingszwammen zijn > 

 en als zoodanig in geringe hoeveelheden minder schadelijk, maar er 

 is, ook volgens nügeli, niets wat ons waarborgt tegen de ontwikke- 

 ling van miasmaz wammen , niet in de nabijheid der kuilen , maar in 

 het grondwater. 



De miasmatisch-contagieuze ziekten hebben , volgens nSgeli , ergens 

 haar middenpunt van eerst ontstaan. Zoo de typhusgevallen , die ik op 

 bladz. 208 vermeldde, welke zouder besmetting van de zijde van reeds 

 zieke personen , spontaan , zooals men 't noemt , ontstonden. Hier moe- 

 ten in den bodem miasmazwammen door eene specifieke '■'■ Anpassung^\ 

 die tot zekere hoogte gelijksoortig is met die, welke de splijtzwammen 

 in 't organisme van een typhuslijder ondervinden, zóó worden veran- 

 derd , dat zij de rol van contagiumzwammen spelen , d. i. , dat zij , in 



