LAGERE ZWAMMEN EN INFECTIEZIEKTEN. 225 



gronden als NaoELi het doet voorkomen, zeer noodzakelyk worden geacht. 

 Het vooralsnog blijven aandringen op die maatregelen kan , zooals ik hoop 

 te hebben aangetoond , op goede gronden worden verdedigd, en kan daarom 

 geenszins gezegd worden alleen door '■^ dilettantenhaf te Beschranktheif^ te zijn 

 ingegeven. Integendeel, het onvoorwaardelijk aannemen en in praktijk 

 brengen van NaGELi's ideeën zou juist het bewijs leveren van eene bij uit- 

 stek '■^ dilettantenhaf te'' lichtgeloovigheid. En dat te meer, naarmate NaGELi 

 zelf bouwt op onbekende "combinatiën" van onbekende "factoren", en 

 erkent dat wg eigenlijk van de voorwaarden, waaronder de splijtzwam- 

 men schadelijk worden , niets weten , — niets weten van de toestan- 

 den van den bodem , die over de wording van óf de eene , óf de andere 

 soort van splijtzwammen beslissen; — wanneer hij ten aanzien van zaken, 

 van welke wij meer weten dan hij , (tonnenstelsel , Liernurstelsel), zeer 

 apodictische uitspraken waagt, die in strijd zijn met 't geen ieder voor 

 zijne oogen zien kan, — uit welk laatste ten minste dit volgt, dat hy 

 dan toch niet altijd de zaken, waarover hij een oordeel velt, genoeg- 

 zaam onderzocht en doordacht heeft. Trouwens nSgeli , botanicus en 

 plantenphysioloog , geen geneeskundige, heeft, schijnt het, geen kennis 

 genomen van hetgeen van de zijde der medische ervaring tegen zijne 

 aetiologische en hygieinische conclusiën kan worden aangevoerd, en dit 

 eenvoudig geïgnoreerd, — wat zeker bijzonder gemakkelijk is, maar 

 van het standpunt der wetenschap moeielijk is te verdedigen. 



Om kort te gaan: de arbeid van nSgeli verdient in elk opzicht de 

 aandacht, die hij reeds tot zich getrokken heeft en ongetwijfeld nog 

 zal trekken; van dien arbeid zal naar alle waarschijnlijkheid een tijd- 

 vak in de geschiedenis van de studie der infectieziekten dagteekenen. 

 En welke ook overigens de uitkomsten zullen zyn van de verdere on- 

 derzoekingen , die er door zullen worden uitgelokt , zoo geloof ik dat 

 de theorie van de genoemde ziekten, als ontstaande uit het indringen 

 van lagere organismen in het lichaam , veel kans heeft een wetenschap- 

 pelijk wèl geconstateerd feit te worden. Maar dit laatste geldt bij 

 lange na niet van alle bijzonderheden der Nagelische theorie, en vooral 

 zou het uiterst onbedachtzaam en gevaarlijk zijn, indien men de prak- 

 tische gevolgtrekkingen , die NaGELi nu reeds uit zijne theorie meent 

 te moeten afleiden, onvoorwaardelijk aannam en in toepassing meende 

 te moeten brengen. 

 Februari^ 1878. 



