EEN WOORD OVER DR. LUBACH's OPSTELLEN. 249 



durig verblijf in de nabijheid van eene mestvaalt tot ziekten aanleiding 

 heeft gegeven. Maar in natuurkundigen zin vormen deze gevallen vol- 

 strekt geen bewijs. Daarvoor zoude worden vereischt, dat dezelfde 

 omstandigheden in de overgroote meerderheid der gevallen tot dezelfde 

 gevolgen aanleiding gaven. En dat dit niet zoo is , kan een ieder zien ; 

 immers de voorbeelden dat het verkeer met rottende stoffen en het 

 drinken van vervuild water niet tot ziekten aanleiding geven , over- 

 treffen in getal duizende malen de voorbeelden van het tegendeel. Naar 

 de natuurkundige methode van onderzoek , die von NaoELi — waar- 

 schijnlijk met toestemming ook van Dr. lubach — op het gebied 

 der stoffelijke verschijnselen als de uitsluitend geldige wil beschouwd 

 hebben, kan derhalve hier alleen van mogelijkheid, niet van bewijs 

 sprake zijn. 



Een beperkte ervaring, over slechts enkele gevallen loopende , zoude 

 dan alleen een bewijs kunnen opleveren , wanneer de diepste grond 

 van het verschijnsel , d. i. de oorzaak van het ziek worden en de wet 

 volgens welke zij werkt , bekend waren. Dan toch ware het denkbaar dat 

 men verklaren kon , waarom die oorzaak in andere gevallen niet tot 

 dezelfde uitkomst leidt. Maar het gelukkige bezit dier kennis schrij- 

 ven de heeren Inspecteurs zich zelven gewis niet toe , en zij zullen wel 

 met de meesten erkennen dat von nSgeli waarschijnlijk te dien aan- 

 zien op een beteren weg is dan iemand zyner voorgangers. 



Er blijft voor het Geneeskundig Staatstoezicht slechts één weg 

 open, om hun recht tot het eischen van de door hen noodzakelijk ge- 

 achte hygiënische hervormingen te bewijzen , een weg die ook door von 

 NaGELi (blz. XI der Inleiding) wordt aangewezen in eene plaats. Namelijk 

 die regelmatig door epidemieën wordt geteisterd , moeten de woningen in 

 groepen worden verdeeld en elke groep moet voorzien worden van een 

 bepaald systeem van verweermiddelen tegen de gevreesde bodem- en 

 drinkwaterverontreiniging, terwijl eene of meer groepen in den be- 

 staanden toestand blijven. Dan zal , wanneer die epidemieën zich wederom 

 eenige malen hebben vertoond, kunnen blijken of eenig systeem van 

 afvoer voordeelig of nadeelig voor de gezondheid der bewoners is. 

 Zoodanige proef is eene natuurkundige en voert , ook wanneer de oor- 

 zakelijke samenhang der verschijnselen nog niet bekend is, tot eene 

 voor praktische oogmerken voldoende zekerheid. 



Ik hoop te hebben aangetoond, dat de Inspecteurs van het Genees- 

 kundig Staatstoezicht dwalen, wanneer zij meenen hunne stellingen te 



