284 DE GROND VAN NEDERLAND. 



is met leem dat voor den plantengroei bereikbaar is. Die vermenging 

 van het zand met leem brengt te weeg, dat overal op de genoemde 

 plaatsen landbouwgewassen geteeld knnnen worden , die bij voorbeeld 

 op de Veluwe niet willen tieren. De bodem van Steenwijkerwold is 

 dientengevolge geschikt voor klaver en gerst, gewassen die op de 

 heuvels van Holten, Lochem , het Gooiland enz. niet gekweekt kunnen 

 worden. Doch ook het gemengde diluvium bevat zavelgronden. De hoog- 

 ten van Ootmarsum, Oldenzaal en Enschedé vormen daardoor een uit- 

 stekenden bouwgrond. De geheele bebouwde Yeluwezoom, van Dieren 

 tot Wageningen , bestaat uit zavelgrond , die hier onder den naam 

 van boekegrond , dat is beukegrond , bekend is. De welige groei der 

 beuken en de weinige moeite die de houtteeler behoeft aan te wenden 

 om dien groei te verkrijgen , bewijzen hier duidelyk dat de grond vrucht- 

 baarder bestanddeelen bevat dan zuiver zand alleen. De Veluwezoom 

 vormt dus in zijn samenstelling den overgang van de Veluwe of het 

 grootste gedeelte van het gemengde diluvium, tot dat van den Rijn, 

 want bij Nijmegen en Kleel vindt men ook dien leemachtigen zand- 

 grond , die , hoe zuidelijker men komt , des te leemrijker en des te vrucht- 

 baarder wordt. 



Leem met kalk vermengd, noemt men mergel. Mergel is een on- 

 schatbare bron van welvaart voor den landbouw. In het noorden van 

 Duitschland , vooral in Brandenburg , zijn er diluviaallagen , die aan de 

 onzen gelijk zijn, maar die hier en daar uitmuntende mergellagen be- 

 vatten. In ons land heeft men slechts op enkele plaatsen mergel aan- 

 getroffen , zooals te Helpman bij Groningen , te Steenwijkerwold en op 

 Urk. In den Hondsrug komt een laag voor, die gemiddeld 8 procent 

 kalk bevat, maar die zoo diep ligt, dat het opgraven te duur zou zijn. 

 Voor onzen landbouw is het jammer dat er zoo weinig mergel in ons 

 diluvium , en betrekkelijk zooveel in het duitsche diluvium voorkomt , 

 niettegenstaande het onze de onmiddellijke voortzetting van het noord- 

 duitsche is. 



Zand , leem , zavel zijn dus drie hoofdbestanddeelen van ons diluvium ; 

 keien en grint noemt men het vierde. Overal vindt men in het 

 diluvium steenen, rondgeslepene steenbrokken , van de grootte van 

 erwten tot steenblokken die zeker 20,000 kilogram zwaar zyn. Hoewel 

 zulke keien overal voorkomen , vindt men toch op sommige plaatsen 

 zeer groote ophoopingen, als lagen in het zand, terwyl zij elders zeer 

 verspreid liggen. Het sedert eeuwen reeds voortgezet aanhoudend op- 



