DÉ 6ROND VAK NEDERLAND. 295 



landen overdekt. Dit zelfde verschijnsel vindt men overal, langs onze 

 groote rivieren en langs de zeedijken , herhaald. Elke dijkbreuk heeft zulk 

 een wiel of waterkolk te voorschijn gebracht, en het daaruit losge- 

 woelde zand in den omtrek neergeworpen. Op die wijze nu, door Rijn 

 en Maas, en waarschijnlijk ook door andere, nu niet meer bestaande 

 rivieren aangevoerd , zijn de stoffen hier gekomen , die wij thans o o s t e r- 

 en zuider-diluvium noemen. In het ooster-diluvium vinden wij — 

 ik zeide het boven reeds met een enkel woord — stalen van de gesteenten 

 die de Rijnoevers vormen, in het zuider-diluvium steensoorten uit de 

 Ardennen en de bergen daaromheen. 



En nu het gemengde diluvium? Zie, wij behoeven slechts weer 

 het oog te vestigen op de versteeningen , die er in voorkomen , en 

 de keien die er in gevonden worden, om in eens te zien dat het van 

 alle drie bovengenoemde plaatsen van oorsprong afkomstig is. Hiei 

 vormt noorder- , daar ooster- , daar zuider-diluvium de hoofdzaak, ginds 

 zijn zij alle drie zoo dooreengemengd , dat zij niet meer te onderschei- 

 den zgn. In de zee die tegen de kusten van België en Munsterland 

 klotste, smolten de ijsbergen uit Gothland en Zweden, en hun vracht 

 van slijk en zand en grint vormde banken in die zee. Maar de Rijn 

 en de Maas, en misschien ook nog andere rivieren, brachten tevens 

 aardmassa's aan uit Duitschland en België, en die stoffen werden door 

 getijen en stroomen en golven hier en daar over elkander heen gewor- 

 pen en met elkander vermengd ; en toen die aanvoer van al die kanten 

 lang had aangehouden, en de massa's zoo groot werden dat de diepe 

 zee daardoor langs de kusten werd opgevuld, toen moesten de wateren 

 wel wijken voor het land , en ongeveer de helft van ons vaderland , het di- 

 luvium van Nederland, was ontstaan. Zie, zoodanig is de oor- 

 sprong van onze heidevlakten met hunne zwerf blokken ; van de leemla- 

 gen en leemklonters in het zand ; van de zavelgronden van Gelderland en 

 Utrecht; van de eilanden langs onze kust en in de Zuiderzee. Een hier 

 en daar heiivelachtige zandvlakte , afgewisseld met kuilen en bedden 

 van waterstroomen , ziedaar de aanblik van ons land in het tydvak door de 

 geologen het diluvium genoemd , het tijdvak dat aan het tegenwoordige of 

 het alluvium onmiddellijk vooraf is gegaan. Ik hoop duidelgk te hebben 

 gemaakt wat het diluvium is, waar het ligt en hoe het is ontstaan. 



Hebben wij dus ons diluvium leeren kennen, wij kunnen dan nu 

 overgaan tot het beschouwen van die gedeelten van ons land, die ge- 



