DE GROND VAN NEDERLAND. 299 



die eindelijk zich tot vast land vereenigdon. Ik heb het zooeven reeds 

 gezegd , toen ik de vorming van ons verplaatst diluvium verklaarde — 

 doch men vergunne mg thans , nu wij meer opzettelijk over het ontstaan 

 der duinen moeten spreken, nog even te herhalen wat ik straks kor- 

 telijk heb gezegd — onze duinen en ons zand- of verplaatst dilu- 

 vium staan, naar mijne meening, zoo nauw met elkander in verband, 

 beider oorsprong is , dunkt mij , zoo gelijk , dat het niet mogelijk is 

 beiden in dit opzicht van elkander te scheiden. Het zeewater stond 

 in dien tijd niet stil; eb en vloed, stroomen en winden hielden het 

 in voortdurende beweging: door die beweging van het water werden 

 zandmassa's van den zeebodem heen en weer geworpen en verplaatst, 

 het water spoelde het lichtere zand weg, en liet de zwaardere keienen 

 steenbrokken liggen ; de in het water zwevende stoffen , de losgemaakte 

 zandmassa's werden westwaarts , dat is zeewaarts , gevoerd , totdat zij 

 gekeerd werden door een stroom in de Noordzee, een stroom die waar- 

 schijnlijk door het Kanaal liep en zoo , evenwijdig met onze diluviale 

 kusten , naar het noorden vloeide. Door dien zeestroom werd het water 

 gekeerd , dat zand losgewoeld had van de banken en kusten. Het kwam 

 daardoor tot stilstand, en op die wijze bezonken daar de zandmassa's, 

 die niet verder zeewaarts konden gaan , en ontstonden er op die 

 plaats zandbanken. Maar die zandbanken werden, door eeuwenlan- 

 gen aanvoer van zand , al hooger en hooger , en eindelijk ontstond er 

 op die plaats een steeds boven water liggende z andrug, een dam 

 in zee , loopende ongeveer van zuid naar noord. 



Zóó werd er dus een zanddam gevormd; laat ons nu zien hoe die 

 zanddam tot onze duin reeks is geworden. De golven der zee, 

 hetzij ze door den wind of door het getij of door zeestroomen worden 

 voortgebracht, loopen bij een vlak, zandig strand, zooals het onze, 

 op. Die oploopende golf bedekt, tot aan den uitersten zoom van haren 

 loop , het zand van het strand , en verschuift daarbij een weinig de 

 zandkorrels en de schelpen, steentjes en andere dingen, die op en in 

 het zand liggen. Zij duwt het zand dus strandwaarts. Nu zou men 

 kunnen meenen dat het terugvloeiende water ook de zandkorrels weder 

 mede naar zee terugnam. Dit is echter zoo niet: de terugvloeiende 

 golf neemt slechts weinig zand mede naar zee, daar geenszins dezelfde 

 watermassa waarmede zij kwam aanrollen, langs denzelfden weg terug- 

 keert, maar voor een gedeelte in het zand verzinkt, en eerst in de 

 diepte naar zee terugsijpelt. Belangrijk en aardig is het, dat spel der 



