342 DE GROND VAN NEDERLAND. 



land is dit zelfs algemeen het geval. Langs de geheele kust van Over- 

 ijsel ligt een breede strook veen, die overal met klei is bedekt. Omstreeks 

 Elburg ligt zeeklei op een veenlaag, die grootendeels uit een voormalig 

 elzenbosch bestaat. Bij Monnikendam , in het uiteinde van het voor- 

 malige IJ, het Wijkermeer, bij Heemskerk en Krommenie, op de 

 Zuid-Hollandsche en Zeeuwsche eilanden en zelfs in Vlaanderen zijn 

 overal de veengronden door zeekleibezinkingen bedekt. Zeer dikwijls 

 ook ligt het veen onder zand bedolven. Vooral is dit het geval langs 

 de geheele duinreeks in Holland, overal waar veen en zand aan elk- 

 ander grenzen. Daardoor komt het, dat men in de zoogenoemde zand- 

 graverijen in de duinen, zooals in die bij O verveen, zeer dikwijls 

 veenlagen aantreft, die dan evenwel zeer moeilijk te herkennen zyn 

 óf als gewoon laag veen dat onder de duinen doorloopt, of als voor- 

 malige duinpannen waarin eerst veengroei ontstaan is , en die later 

 met zand gevuld zijn geraakt. Door langdurige samenpersing is dit 

 veen zoo vast geworden , dat het wel bruinkool gelykt. Bij het station 

 Vogelenzang wordt zelfs turf gewonnen uit zulk door duinzand over- 

 dekt veen, en op vele plaatsen komt bij het wegslaan der duinen op 

 de kust dit veen voor den dag, zoodat het strand hier en daar niet 

 zelden met brokken veen is bezaaid. 



Laag veen , door rivierklei bedekt , is algemeen langs alle rivieren , 

 zoowel de tegenwoordigen als de voormaligen. De Vecht, de Kromme 

 Rijn en de Hollandsche IJsel zijn langs haar oevers als omzoomd 

 met kleigronden waaronder veen bedolven ligt. De Krimpener- en de 

 Alblasser-waarden zijn eigenlijk niets anders dan groote, door een 

 kleirand omringde venen. 



Voor de kennis van onze venen is ook de grond waarop zij liggen 

 van belang. Aan den binnenzoom der duinen liggen de venen op di- 

 luviaalzand, terwijl de hollandsche venen ten noorden van den Goud- 

 schen IJsel op kleigrond liggen , die op zijn beurt weer op den voor- 

 maligen zeebodem , namelijk zand met zeeschelpen , rust. Men heeft 

 beweerd dat de ondergrond een grooten invloed zou hebben op het 

 ontstaan van veen , en dat er bijvoorbeeld op een kalkhoudenden on- 

 dergrond geen veen zou ontstaan, omdat alsdan de verrottende plan- 

 tenmassa wel in teelaarde , maar niet in veen kon veranderen. Doch 

 als dit waar was, zou ook het kalkhoudende duinzand de veenwording 

 beletten, en wij zien dat zulks ten stelligste door de venen in de 

 duinpannen wordt weersproken. 



