DE GROND VAN NEDERLAND. 343 



De geschiedenis van onze lage venen schijnt vrij zeker de volgende 

 te zijn. De duinreeks was gevormd , veel westelijker gelegen dan de 

 tegenwoordige , en scheidde een haf af van de zee , zooals wy vroeger 

 reeds uitvoerig besproken hebben. In die golf of zeeboezem vormde 

 zich langs de boorden veen , moerasveen met houtgewas , vooral op de 

 ondiepe, bij eb droogliggende plekken. Dit veen ontwikkelde zich hoe 

 langer hoe meer , en sloot weldra min of meer groote waterplassen af, 

 zoodat ook daarin op nieuw veengroei kon ontstaan , en zoodoende breidde 

 het veen zich al meer en meer uit, en vervulde eindelijk, na verloop 

 van eeuwen, het grootste gedeelte van den zeeboezem. Veen was toen 

 de tegenwoordige Dollart , het geheele noordelijke gedeelte van Friesland 

 en Groningen , met de Wadden , de Zuiderzee benoorden Stavoren en Enk- 

 huizen, geheel Holland (met uitzondering van enkele meren, die naderhand 

 de kern zouden vormen van de Beemster , het IJ , de Haarlemmermeer 

 en andere plassen) , Zeeland eindelijk met het noorden en westen van 

 Vlaanderen. Zoo bleef het een langen tijd bestaan, en dat geheele groote 

 veen werd met boomgewas bedekt. Doch die toestand zou niet eeuwig 

 duren; verandering en omkeering zijn grondtrekken der natuur. De 

 duinenreeks, die vroeger, zooals wij reeds hebben aangetoond, overal 

 gesloten was, behalve bij een of meer zeegaten ergens in het noorden 

 van ons land , gaf toen geen doorgang aan de rivieren die door ons 

 land stroomden ; de Schelde , de Maas , de Waal en de IJsel stortten 

 zich uit in het haf, en niet onmiddellijk in de Noordzee. Die rivieren 

 waren toen niet tusschen dijken bekneld , en dus had haar stroom niet 

 de kracht der tegenwoordigen. Gelijk alle rivieren onophoudelijk haren 

 loop veranderen , geschiedde zulks ook in ons land. De Rijn en de Maas 

 maakten telkens nieuwe beddingen, kronkelden langzaam voort door de 

 hollandsche boschmoerassen , en bedekten overal hare oevers met rivier- 

 slib. De duinenrij wentelde al meer en meer landwaarts, verkreeg in 

 Zeeland onderscheidene openingen of gaten , en hetzelfde gebeurde aan 

 de friesche en groninger kusten. Zoodoende kreeg de zee later toegang 

 tot het veen. Nu verdwenen de bosschen al meer en meer: de venen 

 veranderden daardoor in moerassige weilanden: zij breidden zich 

 tevens niet meer uit , maar werden integendeel door de wateren aan- 

 gevallen en weggeslagen. De uitgestrekte venen die het noordelijke ge- 

 deelte der Zuiderzee besloegen , verdwenen geheel , het zuidelijke gedeelte 

 dier zee breidde zich verbazend uit , en in Holland vergrootten zich de 

 waterplassen, die wij voor een gedeelte nog als groote meren hebben 



