354 DE GROND VAN NEDERLAND. 



schijnsel, van een Kimbrischen vloed bijvoorbeeld, de Deus ex macidna 

 die, vóór dezen, alles verklaarde waarvoor geen verklaring te vinden 

 was, — neen, langzamerhand zijn de toestanden des lands veranderd, 

 zonder plotselinge omwentelingen, zonder andere katastrophen dan 

 overstroomingen en stormen , tijdelijk en plaatselyk. Nn dan , er ont- 

 stond , zooals ik boven uitvoerig verklaard heb , een zandbank in zee , 

 een reusachtige zandbank, hoog oprijzende boven den waterspiegel, 

 een duinreeks langs de kust of liever op de plaats die later de kust 

 zou genoemd worden. Van waar dat zand der duinen gekomen is, heb 

 ik toen tevens duidelijk gemaakt. Die duinreeks vormde den dam, die 

 de watervlakte tusschen de kusten der oude diluviale gronden en den 

 binnenvoet der duinen afscheidde van de Noordzee. Zekerlijk lag die 

 zanddam verder in zee dan onze hedendaagsche duinen, en de binnenzee 

 of het haf was zoo groot , dat het water toen golfde waar nu een 

 gedeelte van Vlaanderen , Zeeland , Zuid- en Noord-Holland , de Zuider- 

 zee , het westen van Friesland , het noorden van Groningen en alle 

 lage landen tot voorbij Hamburg liggen , een zeeboezem dus waarin de 

 rivieren uitmondden die wij nu de Schelde , de Maas , de Rijn , de 

 Eems, de Wezer en de Elbe noemen. En dat die zeeboezem er geweest 

 is lijdt zoo weinig twijfel, dat wij thans nog in staat zijn, niet slechts 

 zijne grenzen, maar zelfs zijne diepte aan te toonen. Immers overal 

 waar men in Zeeland en in de friesche en groninger kleistreken tot 

 omstreeks vijf meter diep graaft, vindt men den voormaligen bodem 

 van die binnenzee, kenbaar aan zand met zeeschelpen. En dat het 

 werkelijk de bodem van die oude binnenzee is , bewijzen juist die zee- 

 schelpen. Het zijn namelgk niet schelpen van zeeweekdieren die thans 

 de Noordzee aan onze kusten bewonen en dagelijks in groote hoeveelheid 

 op het strand worden geworpen , maar het zijn schelpen van weekdieren 

 die in de Zuiderzee en in de Zeeuwsche stroomen leven. Een duidelijk 

 bewijs is dit dat de zee , waarover wij spreken , een binnenzee was , 

 grootendeels afgesloten van de Noordzee door de duinreeks , en min of 

 meer brak gemaakt door het zoete water dat de zoo even genoemde 

 rivieren er in uitstortten, zoodat er andere weekdieren in leefden, dan 

 in de zoute wateren der Noordzee. En nog iets : als het geen binnen- 

 zee was geweest, zou er geen klei in bezonken zijn, want klei, als 

 onzichtbare stofjes in het water zwevende, bezinkt niet als het water 

 niet in rust is: in de woelige wateren der Noordzee bezinken geen 

 kleilagen, en hier is klei bezonken, zooals ik reeds dikwijls heb aan- 



